Sprawy związane z finansowaniem potrzeb najmłodszych członków rodziny budzą ogromne emocje i generują mnóstwo pytań prawnych. Kwestie te regulują przepisy zawarte w ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (w skrócie: k.r.o.).
W tym artykule odpowiadamy na najczęściej zadawane pytania dotyczące alimentów na małoletnie dzieci.
Podstawa prawna alimentów na małoletnie dziecko
Podstawowym przepisem regulującym obowiązek alimentacyjny rodziców względem dzieci jest art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Art. 133 § 1 k.r.o.: „Rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania”.
W przypadku małoletnich dzieci (osób, które nie ukończyły 18. roku życia) sprawa jest jasna: co do zasady nie są one w stanie utrzymać się samodzielnie, dlatego rodzice mają bezwzględny obowiązek ponoszenia kosztów ich utrzymania oraz wychowania.
Od czego zależy wysokość alimentów?
Wysokość świadczeń alimentacyjnych nie jest stała ani sztywno uregulowana w tabelach procentowych – sąd ustala ją indywidualnie w oparciu o dwie składowe (art. 135 § 1 k.r.o.):
- usprawiedliwione potrzeby dziecka: obejmują one nie tylko wyżywienie, odzież czy mieszkanie, ale również koszty edukacji, leczenia, rozwoju pasji oraz wypoczynku.
- zarobkowe i majątkowe możliwości rodziców: sąd bada nie tylko to, ile rodzic zarobkuje faktycznie, ale także jakie są jego pełne możliwości (biorąc pod uwagę wykształcenie, doświadczenie zawodowe czy predyspozycje).
Czy osobiste starania o wychowanie dziecka zwalniają z płacenia pieniędzy?
Zgodnie z art. 135 § 2 k.r.o., obowiązek alimentacyjny może polegać także w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie i wychowanie dziecka.
Jeżeli rodzic na co dzień mieszka z dzieckiem i organizuje mu opiekę, dom oraz naukę, spełnia swój obowiązek alimentacyjny w naturze. Drugi rodzic (niemający dziecka przy sobie na co malejący dzień) musi wówczas partycypować w kosztach głównie poprzez świadczenia pieniężne.
Czym właściwie są „osobiste starania”?
Alimenty to również praca, czas i energia wkładane w codzienne funkcjonowanie młodego człowieka. Osobiste starania obejmują:
- codzienną opiekę: karmienie, ubieranie, dbanie o higienę, odprowadzanie do szkoły lub przedszkola oraz organizacja czasu wolnego.
- dbanie o sprawy zdrowotne: wizyty u lekarzy, podawanie leków, opieka w czasie choroby,
- edukacja i rozwój: pomoc w lekcjach, kontakt ze szkołą, wywiadówki oraz organizacja zajęć dodatkowych.
- dobrostan emocjonalny dziecka: towarzyszenie dziecku na co dzień, dbanie na jego bieżące potrzeby i problemy.
Czy można żądać alimentów wstecz?
Zgodnie z zasadami procesu cywilnego, pozew o alimenty składa się na przyszłość. Wyjątkowo, na podstawie art. 137 § 1 k.r.o., można dochodzić świadczeń za okres wsteczny, ale tylko wtedy, gdy w tym okresie istniały niezaspokojone potrzeby dziecka lub długi zaciągnięte na jego utrzymanie – i to maksymalnie za 3 lata przed wytoczeniem powództwa.
Podsumowanie
Alimenty na małoletnie dziecko to prawny wyraz odpowiedzialności rodzicielskiej. Kluczowe znaczenie ma tu art. 133 k.r.o., który nakłada na oboje rodziców obowiązek finansowania potrzeb potomstwa, dopóki nie stanie się ono samodzielne. Wysokość świadczeń zależy z jednej strony od realnych potrzeb małoletniego, a z drugiej od finansowych możliwości zobowiązanego rodzica.
Alimenty w pytaniach i odpowiedziach
Jak obliczyć alimenty na małoletnie dziecko?
Odp. Wyliczenie alimentów wymaga zgromadzenia informacji o stałych wydatkach, ale nie należy zapominać o incydentalnych kosztach utrzymania dziecka, które często są pomijane, a mogą stanowić znaczący wydatek (np. przygotowanie do Pierwszej Komunii Świętej, koszt aparatu ortodontycznego czy wizyty u ortodonty)
Czy opiekę nad dzieckiem wlicza się w alimenty?
Odp. Osobiste starania rodziców dziecka bierze się pod uwagę przy ustalaniu wysokości alimentów. Stopień zaangażowania rodzica jest częścią składową dla wyznaczenia należnej kwoty, jednak nie należy zapominać o przesłance dotyczącej możliwości zarobkowych rodzica, która w znaczący sposób może zaważyć na wyliczeniach alimentów.
Co wchodzi w skład pojęcia „usprawiedliwionych potrzeb dziecka” i czy ich katalog jest zamknięty?
Odp. Pojęcie „usprawiedliwionych potrzeb dziecka” nie ma legalnej (ustawowej) definicji w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, dlatego jest interpretowane przez orzecznictwo sądowe. Obejmuje ono wszystko to, co jest niezbędne do zapewnienia dziecku prawidłowego rozwoju fizycznego, psychicznego, emocjonalnego oraz edukacyjnego. Mieszczą się w nich wydatki na wyżywienie, odzież, mieszkanie, leczenie, edukację (szkoła, podręczniki, korepetycje), a także koszty związane z wypoczynkiem, kulturą, rozrywką i rozwijaniem szczególnych zdolności (np. zajęcia sportowe, artystyczne).
Czynniki wpływające na zakres potrzeb alimentacyjnych.
Odp. Zakres tych potrzeb zależy od wieku dziecka, stanu jego zdrowia, uzdolnień, a także od stopy życiowej rodziców – dziecko ma prawo żyć na takim samym poziomie materialnym, na jakim żyją jego rodzice.
W jaki sposób sąd ocenia „zarobkowe i majątkowe możliwości rodzica”, jeśli osoba ta celowo nie podejmuje pracy lub deklaruje minimalne dochody?
Odp. Sąd nie ogranicza się wyłącznie do faktycznie wykazywanych przez rodzica dochodów (np. deklarowania minimalnego wynagrodzenia lub bezrobocia bez rejestracji), lecz bada jegopotencjalne możliwości zarobkowe i majątkowe. Ustalając wysokość alimentów sąd ma prawo określić wysokość alimentów w oparciu o kwotę, jaką rodzic mógłby zarobić, gdyby w pełni wykorzystał swoje kwalifikacje.
Co dzieje się w sytuacji, gdy dorastające dziecko ukończy 18 lat, ale nadal kontynuuje naukę – czy obowiązek alimentacyjny wygasa automatycznie?
Odp. Nie, obowiązek alimentacyjny nie wygasa automatycznie z chwilą uzyskania przez dziecko pełnoletności. Dalsze trwanie obowiązku zależy od tego, czy dorastające dziecko kontynuuje naukę oraz czy wykazuje w tym zakresie celowość i efektywność. Alimenty przysługują tak długo, dopóki dziecko nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie. Jeśli dziecko ukończyło 18 lat, przestało się uczyć i ma możliwość podjęcia pracy, rodzic musi wystąpić do sądu z powództwem o wygaśnięcie obowiązku alimentacyjnego, aby oficjalnie zakończyć jego ponoszenie lub w porozumieniu z dzieckiem zawrzeć ugodę sądową lub przed mediatorem.
Prawo rodzinne bywa skomplikowane, ponieważ każda sytuacja jest inna i może wiązać się z silnymi emocjami. Przed podjęciem decyzji wywołujących skutki prawne zawsze warto skonsultować się z adwokatem specjalizującym się w określonej dziedzinie. Dane kontaktowe znajdziecie Państwo na serwisadwokacki.pl
Źródło zdjęcia: Magnific.com
