Dozór elektroniczny pozwala odbywać karę pozbawienia wolności poza zakładem karnym. Skazany może pozostać w swoim miejscu zamieszkania, pracować, utrzymywać kontakt z rodziną i wykonywać codzienne obowiązki, musi jednak przestrzegać harmonogramu ustalonego przez sąd oraz zasad działania systemu dozoru elektronicznego. Bez wątpienia jest to najbardziej przystępna forma wykonywania kary pozbawienia wolności.
Nie oznacza to jednak, że każda osoba skazana na stosunkowo krótką karę pozbawienia wolności może otrzymać tzw. „bransoletkę”.
Kodeks karny wykonawczy określa warunki, które trzeba spełnić, aby kara mogła zostać wykonana w systemie dozoru elektronicznego. W niektórych sytuacjach SDE jest ustawowo wyłączony. W innych przeszkodą może okazać się brak odpowiedniego miejsca pobytu, negatywna ocena sądu albo nawet warunki techniczne w miejscu, w którym skazany zamierza odbywać karę.
Kto może odbywać karę w systemie dozoru elektronicznego?
Podstawowe warunki określa art. 43la Kodeksu karnego wykonawczego.
W typowej sytuacji sąd penitencjarny może zezwolić na odbywanie kary w SDE osobie, wobec której orzeczono karę pozbawienia wolności nieprzekraczającą 1 roku i 6 miesięcy. Nie jest to jednak jedyna możliwość.
Przepisy pozwalają również skorzystać z dozoru elektronicznego skazanemu na karę pozbawienia wolności w wymiarze niższym niż 3 lata, jeżeli do odbycia w zakładzie karnym pozostała mu część kary nieprzekraczająca 6 miesięcy.
Oznacza to, że osoba skazana przykładowo na 2 lata pozbawienia wolności nie może co do zasady od początku odbywać całej kary w domu w ramach SDE. Jeżeli jednak odbywa już karę i w pewnym momencie do jej zakończenia pozostanie nie więcej niż 6 miesięcy, może pojawić się możliwość odbycia końcowej części kary w systemie dozoru elektronicznego.
Sam wymiar kary nie przesądza jednak o uzyskaniu zgody.
Kto nie może dostać dozoru elektronicznego?
Najprostsza odpowiedź brzmi: dozoru elektronicznego nie otrzyma osoba, która nie spełnia ustawowych warunków określonych przede wszystkim w art. 43la k.k.w.. Nie chodzi więc wyłącznie o długość orzeczonej kary. Sąd bada również rodzaj skazania, sytuację osobistą skazanego, miejsce wykonywania dozoru, możliwość technicznego uruchomienia systemu oraz to, czy odbywanie kary poza zakładem karnym pozwoli osiągnąć cele kary.
W praktyce oznacza to kilka podstawowych grup przeszkód.
Zbyt długa kara pozbawienia wolności może wykluczyć SDE
Pierwszą rzeczą, którą należy sprawdzić, jest wymiar kary.
Jeżeli skazany nie rozpoczął jeszcze odbywania kary, podstawowa możliwość zastosowania SDE dotyczy kary pozbawienia wolności nieprzekraczającej 1 roku i 6 miesięcy.
Przykładowo osoba prawomocnie skazana na rok pozbawienia wolności może ubiegać się o zgodę na SDE. Osoba skazana na 2 lata nie spełnia tego podstawowego warunku. Nie oznacza to jednak, że skazany na 2 lata jest całkowicie pozbawiony możliwości skorzystania z dozoru elektronicznego. Jeżeli orzeczona kara jest niższa niż 3 lata, a skazany rozpoczął jej odbywanie, możliwość zastosowania SDE pojawia się, gdy do odbycia pozostaje nie więcej niż 6 miesięcy.
Dlatego odpowiedź na pytanie „czy przy tej karze mogę dostać dozór elektroniczny?” wymaga sprawdzenia nie tylko pierwotnego wymiaru kary, ale również tego, jaka jej część pozostała jeszcze do wykonania.
Recydywa wielokrotna i niektóre szczególne skazania wyłączają SDE
Ustawa przewiduje również ograniczenia dotyczące określonych kategorii sprawców. Art. 43la § 1 pkt 1 k.k.w. wyłącza możliwość zastosowania omawianego trybu między innymi wtedy, gdy zachodzą warunki określone w art. 64 § 2, art. 64a lub art. 65 § 1 i 2 Kodeksu karnego.
W uproszczeniu chodzi m.in. o określone przypadki recydywy, a także szczególne sytuacje związane z uczynieniem sobie z popełniania przestępstw stałego źródła dochodu, działaniem w zorganizowanej grupie lub związku przestępczym czy przestępstwami o charakterze terrorystycznym.
To istotne rozróżnienie. Sam fakt wcześniejszej karalności nie oznacza automatycznie, że skazany nie może otrzymać SDE. Trzeba ustalić, czy zachodzi konkretny ustawowy przypadek wyłączający możliwość zastosowania tej instytucji.
Sąd może odmówić SDE, nawet jeśli wymiar kary się zgadza
To jedna z najważniejszych informacji dla osoby składającej wniosek o dozór elektroniczny. Spełnienie formalnego limitu kary nie daje prawa do otrzymania SDE.
Art. 43la k.k.w. wymaga również, aby odbywaniu kary w tym systemie nie stały na przeszkodzie szczególne względy wskazujące, że w przypadku SDE nie zostaną osiągnięte cele kary. Sąd ocenia więc konkretną osobę i konkretną sprawę.
Jeżeli skazany nie rozpoczął jeszcze odbywania kary w zakładzie karnym, sąd bierze pod uwagę między innymi względy bezpieczeństwa, stopień demoralizacji oraz inne szczególne okoliczności mogące przemawiać za koniecznością osadzenia go w zakładzie karnym. W konsekwencji dwie osoby skazane na taką samą karę za podobne przestępstwo nie muszą otrzymać takiego samego rozstrzygnięcia.
Dotychczasowy sposób życia skazanego może mieć znaczenie
Przy rozpoznawaniu wniosku o SDE znaczenie ma nie tylko sam wyrok. Sąd musi odpowiedzieć na znacznie szersze pytanie – czy w przypadku tej konkretnej osoby kara odbywana poza zakładem karnym rzeczywiście spełni swoje zadanie?
Znaczenie mogą mieć sytuacja rodzinna i zawodowa skazanego, jego zachowanie, przestrzeganie porządku prawnego, stosunek do popełnionego czynu czy sposób wykonywania wcześniejszych obowiązków. Jeżeli skazany rozpoczął już odbywanie kary w zakładzie karnym, ustawa wprost nakazuje uwzględnić jego dotychczasową postawę i zachowanie podczas odbywania kary.
Dobre funkcjonowanie w zakładzie karnym może więc stanowić istotny argument przemawiający za możliwością wykonania pozostałej części kary w SDE.
Brak stałego miejsca pobytu może uniemożliwić dozór elektroniczny
SDE wymaga określenia miejsca, w którym skazany będzie odbywał karę. Art. 43la § 1 pkt 3 k.k.w. wymaga, aby skazany posiadał określone miejsce stałego pobytu.
Jest to logiczne z punktu widzenia samego sposobu wykonywania dozoru. System kontroluje, czy skazany przebywa w określonym miejscu w godzinach wynikających z ustalonego harmonogramu. Nie oznacza to natomiast, że skazany musi być właścicielem mieszkania lub domu.
Dozór może być wykonywany także w lokalu należącym do innej osoby, np. rodziców czy partnera. Znaczenie ma możliwość rzeczywistego i odpowiednio stabilnego wykonywania kary pod wskazanym adresem.
Czy brak zgody domowników wyklucza dozór elektroniczny?
To jeden z częściej pojawiających się problemów.
Jeżeli skazany mieszka z innymi pełnoletnimi osobami, art. 43h k.k.w. przewiduje co do zasady konieczność uzyskania ich pisemnej zgody. Zgoda obejmuje również umożliwienie podmiotowi dozorującemu wykonywania czynności kontrolnych w miejscu odbywania kary.
Przykładowo skazany chce odbywać karę w mieszkaniu, w którym mieszka wspólnie z żoną i pełnoletnim synem. Co do zasady oboje powinni wyrazić wymaganą zgodę. Nie oznacza to jednak, że sprzeciw jednej osoby zawsze definitywnie zamyka drogę do SDE.
Sąd może zezwolić na SDE pomimo braku zgody domownika
Art. 43la § 4 k.k.w. przewiduje istotny wyjątek.
Sąd może udzielić zezwolenia pomimo braku zgody pełnoletniej osoby wspólnie zamieszkującej ze skazanym, jeżeli wykonywanie kary w systemie dozoru elektronicznego w sposób oczywisty nie będzie powodowało dla tej osoby nadmiernych trudności, a ingerencja w jej prywatność będzie jedynie nieznaczna.
Nie należy więc automatycznie rezygnować z ubiegania się o SDE tylko dlatego, że jeden z domowników odmawia podpisania zgody. Sąd może ocenić sytuację indywidualnie, jeśli brak zgody jest w oczywisty sposób bezpodstawny.
Warunki techniczne mogą uniemożliwić założenie „bransoletki”
Dozór elektroniczny to nie tylko decyzja prawna. System musi jeszcze działać w miejscu, w którym skazany ma odbywać karę. Art. 43h § 1 k.k.w. przewiduje, że wykonanie kary w SDE jest możliwe wyłącznie wtedy, gdy pozwalają na to warunki techniczne. Pod uwagę bierze się m.in. dostępność i zasięg urządzeń oraz możliwości organizacyjne systemu.
Dlatego przed wydaniem zezwolenia sprawdzane jest miejsce, w którym dozór miałby być wykonywany. Jeżeli z przyczyn technicznych system nie może prawidłowo funkcjonować pod wskazanym adresem, może to stanowić przeszkodę niezależną od zachowania czy sytuacji osobistej skazanego, z którą będzie musiał się on pogodzić.
Czy trzeba mieć telefon stacjonarny albo internet?
To pytanie często pojawia się przy SDE, szczególnie dlatego, że wiele informacji dostępnych w Internecie dotyczy starszych rozwiązań technicznych. Kluczowe jest nie to, czy skazany posiada określony rodzaj domowego łącza, lecz czy podmiot dozorujący potwierdzi techniczną możliwość wykonywania dozoru pod wskazanym adresem.
Dlatego warunków technicznych nie powinno się oceniać samodzielnie wyłącznie na podstawie jakości Internetu lub zasięgu telefonu w mieszkaniu. Ostatecznie znaczenie ma weryfikacja przeprowadzona na potrzeby konkretnego postępowania przez funkcjonariuszy, którzy stosują własne narzędzia sprawdzające możliwości techniczne. Jeśli mieszkacie w większym mieście, względy techniczne bardzo rzadko będą powodowały przeszkodę w korzystaniu z SDE.
Czy osoba, która jest już w więzieniu, może dostać dozór elektroniczny?
Tak, pobyt w zakładzie karnym to nie jest formalna przeszkoda. Ustawa wprost reguluje sytuację skazanego, który rozpoczął już wykonywanie kary.
W takim przypadku szczególnego znaczenia nabiera jego zachowanie podczas pobytu w zakładzie karnym. Art. 43la § 3 k.k.w. wymaga, aby za udzieleniem zezwolenia przemawiały dotychczasowa postawa i zachowanie skazanego.
Dodatkowo przy karze niższej niż 3 lata SDE może być dostępne na ostatnim etapie jej wykonywania, jeżeli do odbycia pozostało nie więcej niż 6 miesięcy i spełnione są pozostałe ustawowe warunki. Samo osadzenie w zakładzie karnym nie oznacza więc, że na złożenie wniosku o dozór elektroniczny jest już za późno, choć niekiedy sąd może widzieć tę okoliczność jako osobisty argument do odmowy zgody na dozór.
Kilka kar pozbawienia wolności a dozór elektroniczny
Sytuacja komplikuje się, gdy jedna osoba ma do wykonania kilka kar pozbawienia wolności. Nie oznacza to jednak automatycznego wyłączenia SDE.
Art. 43la § 6 k.k.w. przewiduje odpowiednie stosowanie zasad dotyczących dozoru również wobec osoby, której wymierzono dwie lub więcej niepodlegających łączeniu kar pozbawienia wolności wykonywanych kolejno. Znaczenie ma wówczas ich łączny wymiar.
Jeżeli suma takich kar nie przekracza 1 roku i 6 miesięcy, spełnienie kryterium czasowego jest możliwe. Ustawa przewiduje również drugi wariant dotyczący sumy kar niższej niż 3 lata i sytuacji, w której do odbycia pozostało nie więcej niż 6 miesięcy.
Czy każdy skazany na mniej niż 1,5 roku dostanie SDE?
Nie. To jeden z najczęstszych błędów w rozumieniu przepisów o dozorze elektronicznym.
Kara nieprzekraczająca 1 roku i 6 miesięcy oznacza jedynie, że spełniony może być jeden z warunków pozwalających sądowi udzielić zezwolenia.
Nadal trzeba posiadać odpowiednie miejsce pobytu, muszą istnieć warunki techniczne, trzeba rozwiązać kwestię zgody pełnoletnich domowników, a przede wszystkim sąd musi uznać, że nie występują szczególne względy przemawiające przeciwko wykonaniu kary w tym systemie.
Jak zwiększyć szanse na uzyskanie dozoru elektronicznego?
Dobrze przygotowany wniosek nie powinien ograniczać się do stwierdzenia, że skazany spełnia limit wymiaru kary i chciałby pozostać w domu. Trzeba przede wszystkim odnieść się do celu SDE oraz indywidualnej sytuacji skazanego.
Znaczenie może mieć wykazanie, że skazany posiada stałe i odpowiednie miejsce pobytu, pracuje, utrzymuje rodzinę, sprawuje opiekę nad dziećmi lub innymi osobami, a wykonywanie kary poza zakładem karnym pozwoli mu zachować stabilizację życiową bez osłabienia dolegliwości samej kary.
Argumentacja powinna odpowiadać na pytanie, dlaczego w tej konkretnej sprawie osadzenie skazanego w zakładzie karnym nie jest konieczne do osiągnięcia celów kary. Jeżeli skazany jest już osadzony, szczególne znaczenie może mieć dokumentowanie prawidłowej postawy podczas wykonywania kary. Pomoc adwokata może okazać się nieoceniona, jeśli chodzi o prawidłowe poprowadzenie sprawy o zgodę na SDE.
Czy sąd może odmówić SDE mimo spełnienia wszystkich warunków formalnych?
Tak. Samo spełnienie wymogu dotyczącego długości kary, miejsca pobytu i warunków technicznych nie oznacza jeszcze, że sąd musi wydać zgodę.
Ustawa posługuje się sformułowaniem, że sąd penitencjarny „może udzielić zezwolenia”. Musi przy tym ocenić, czy w konkretnym przypadku wykonanie kary w systemie dozoru elektronicznego będzie odpowiednim sposobem reakcji na popełnione przestępstwo.
Dlatego dwie sprawy, które na pierwszy rzut oka wyglądają podobnie, mogą zakończyć się inaczej.
Co zrobić, jeśli sąd odmówi dozoru elektronicznego?
Odmowa nie zawsze oznacza definitywny koniec możliwości ubiegania się o SDE. Postanowienie sądu penitencjarnego może podlegać zaskarżeniu. Trzeba wówczas przeanalizować uzasadnienie rozstrzygnięcia i ustalić, dlaczego sąd uznał, że przesłanki nie zostały spełnione albo że zachodzą okoliczności przemawiające przeciwko SDE.
Znaczenie ma to, czy problem ma charakter formalny, techniczny czy wynika z negatywnej oceny osoby skazanego. Od przyczyny odmowy zależy dalszy sposób działania.
Podsumowanie
Nie każda osoba skazana na karę pozbawienia wolności może odbyć ją w domu z elektroniczną „bransoletką”.
Podstawowa możliwość dotyczy kary nieprzekraczającej 1 roku i 6 miesięcy. Ustawa dopuszcza również SDE przy karze niższej niż 3 lata, jeżeli do odbycia pozostało nie więcej niż 6 miesięcy. Wyłączone są jednak określone kategorie sprawców, między innymi objęte wskazanymi w ustawie przypadkami szczególnej recydywy.
Przeszkodą może być również brak określonego miejsca stałego pobytu, niespełnienie wymogów technicznych albo ocena sądu, że odbywanie kary w domu nie pozwoli osiągnąć jej celów.
Brak zgody pełnoletniego domownika nie zawsze zamyka drogę do SDE, ponieważ w określonych warunkach sąd może udzielić zezwolenia pomimo sprzeciwu. Każdy przypadek wymaga więc indywidualnej oceny. Sam wymiar kary to dopiero początek analizy.
Jeżeli chcesz sprawdzić, czy w Twojej sprawie możliwe jest odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego, w Serwisie Adwokackim znajdziesz adwokatów zajmujących się prawem karnym i karnym wykonawczym.
Najczęściej zadawane pytania
Kto nie może dostać dozoru elektronicznego?
SDE nie może zostać udzielony, jeżeli nie są spełnione ustawowe warunki dotyczące m.in. wymiaru kary, miejsca stałego pobytu i możliwości technicznych wykonywania dozoru. Ustawa wyłącza również określone kategorie sprawców, w tym osoby spełniające wskazane w art. 43la k.k.w. warunki szczególnej recydywy i innych szczególnych podstaw odpowiedzialności. Niezależnie od warunków formalnych sąd bada również, czy wykonanie kary w SDE pozwoli osiągnąć cele kary.
Do ilu lat więzienia można dostać dozór elektroniczny?
Podstawowa możliwość dotyczy kary pozbawienia wolności nieprzekraczającej 1 roku i 6 miesięcy. Przy karze niższej niż 3 lata możliwe jest także odbycie w SDE jej końcowej części, jeżeli do wykonania pozostaje nie więcej niż 6 miesięcy i spełnione są pozostałe przesłanki. Nie oznacza to więc, że każda osoba skazana na mniej niż 3 lata może od początku odbywać karę w domu.
Czy recydywista może dostać dozór elektroniczny?
Sama wcześniejsza karalność nie wyklucza automatycznie SDE. Ustawowe wyłączenie dotyczy konkretnych przypadków wskazanych w art. 43la k.k.w., w tym warunków z art. 64 § 2 i art. 64a Kodeksu karnego. Dlatego trzeba sprawdzić dokładną podstawę skazania, a nie tylko fakt, że dana osoba była wcześniej karana.
Czy można dostać dozór elektroniczny bez zgody domowników?
W określonych przypadkach tak. Zasadą jest uzyskanie pisemnej zgody pełnoletnich osób wspólnie zamieszkujących ze skazanym. Sąd może jednak zezwolić na SDE pomimo braku zgody, jeżeli wykonywanie dozoru w sposób oczywisty nie spowoduje nadmiernych trudności dla tej osoby i tylko nieznacznie naruszy jej prywatność.
Czy trzeba mieć własne mieszkanie, żeby dostać SDE?
Nie. Przepisy wymagają określonego miejsca stałego pobytu, a nie posiadania nieruchomości na własność. Dozór może więc być wykonywany przykładowo w mieszkaniu wynajmowanym albo należącym do członka rodziny, o ile spełnione są pozostałe warunki.
Czy będąc już w więzieniu, można złożyć wniosek o dozór elektroniczny?
Tak. Kodeks wprost przewiduje możliwość udzielenia SDE osobie, która rozpoczęła już odbywanie kary. Sąd bierze wtedy pod uwagę jej dotychczasową postawę i zachowanie w zakładzie karnym. Przy karze niższej niż 3 lata szczególne znaczenie ma również to, ile kary pozostało jeszcze do wykonania.
Czy sąd musi zgodzić się na dozór, jeśli spełniam wszystkie warunki?
Nie. SDE nie jest przyznawany automatycznie. Sąd ocenia również, czy nie występują szczególne względy wskazujące, że wykonanie kary w tym systemie nie pozwoli osiągnąć jej celów. Dlatego sposób uzasadnienia wniosku oraz okoliczności dotyczące samego skazanego mogą mieć istotne znaczenie.
Chcesz starać się o zgodę na odbywanie kary w Systemie Dozoru Elektronicznego?
Jeśli została orzeczona wobec Ciebie kara pozbawienia wolności, która formalnie kwalifikuje się do odbycia jej w Systemie Dozoru Elektronicznego, warto skorzystać z pomocy adwokata, który pomoże Ci ocenić szanse i prawidłowo poprowadzić postępowanie. W Serwisie Adwokackim znajdziesz lokalnych specjalistów z całej Polski, którzy pomogą Ci w twojej sprawie.
Źródło zdjęcia: zdjęcie zostało wygenerowane za pośrednictwem AI
