Czy znane są Wam podstawowe różnice w zakresie skutków, jakie wywołuje orzeczenie rozwodu oraz orzeczenie separacji. Kiedy uzasadnione będzie wystąpienie z żądaniem orzeczenia separacji? Co daje separacja? Jaka jest jej funkcja?
W pierwszej kolejności podkreślić należy, iż separacja nie wywołuje tak głębokich, daleko idących oraz definitywnych skutków, jak rozwiązanie małżeństwa przez rozwód. Czasami też poprzedza ona decyzję o wystąpieniu z żądaniem rozwodu. Zdecydowanie jednak nie należy jej traktować jako wstępu do żądania rozwodu – niejednokrotnie przecież doprowadziła ona do złagodzenia, a nawet zażegnania panującego w małżeństwie konfliktu oraz zaowocowała podjęciem od nowa wspólnego pożycia przez małżonków, którzy zgodnie żądali zniesienia separacji.
Orzeczenie separacji
Zgodnie z polskim prawem przesłanką do żądania przez małżonków orzeczenia separacji jest zupełny rozkład pożycia. Nie musi więc – tak jak w przypadku rozwodu – nosić on znamiona trwałości. Separacja jest instytucją prawną, która może być wykorzystana na wypadek konfliktu małżeńskiego nie noszącego cech trwałości. Co istotne, jeżeli jeden z małżonków żąda orzeczenia separacji, a drugi orzeczenia rozwodu i żądanie to jest uzasadnione – sąd orzeka wówczas rozwód.
Skutki rozwodu i separacji
Generalnie orzeczenie separacji niesie ze sobą skutki takie, jak rozwiązanie małżeństwa przez rozwód, z tym jednak że istnieją w tym zakresie istotne różnice. Po pierwsze, małżeństwo – pomimo separacji – trwa nadal. To z kolei skutkuje tym, iż małżonkowie pozostający w separacji nie mogą zawrzeć nowego małżeństwa. Wykluczona jest również możliwość powrotu do nazwiska noszonego przed zawarciem małżeństwa. Ponadto – co istotne – w odróżnieniu od rozwodu, jeżeli wymagają tego względy słuszności, małżonkowie pozostający w separacji obowiązani są do wzajemnej pomocy. Taka regulacja ma na względzie dalsze trwanie małżeństwa, ale również funkcje separacji o charakterze restytucyjnym, bowiem małżonkowie mogą w każdej chwili żądać zniesienia separacji (z kolei prawomocne orzeczenie rozwodu nie daje oczywiście takiej możliwości). Obowiązek wzajemnej pomocy dotyczy natomiast również m.in. wsparcia duchowego, pomocy w codziennych trudnościach, wsparcia materialnego, choć nie należy go utożsamiać z dostarczaniem alimentów.
Z chwilą zniesienia separacji, automatycznie ustają również jej skutki.
Na marginesie, w zakresie skutków, które niosą ze sobą zarówno separacja, jak i rozwód, to w pierwszej kolejności wskazać należy na fakt, iż orzeczenie separacji – podobnie jak rozwodu – znosi obowiązek wspólnego pożycia, a to z kolei powoduje konieczność rozstrzygnięcia o władzy rodzicielskiej nad wspólnymi małoletnimi dziećmi małżonków i o kosztach utrzymania małoletnich. Podobnie, jak przy rozwodzie, przedstawia się też kwestia orzekania o sposobie korzystania przez małżonków ze wspólnego mieszkania. Jeżeli żądanie orzeczenia separacji jest rozpoznawane w trybie procesowym, wówczas sąd orzeka również o tym, który małżonek ponosi winę za rozkład pożycia (z kolei w trybie nieprocesowym sąd nie orzeka o winie z uwagi na zgodne wówczas żądanie orzeczenia separacji). Jeśli chodzi o obowiązek dostarczania środków utrzymania przez jednego z małżonków pozostających w separacji drugiemu – generalnie obowiązek ten przedstawia się tak, jak w przypadku małżonków rozwiedzionych. Podobnie również wygląda kwestia powstania ustroju rozdzielności majątkowej wraz z dniem uprawomocnienia się orzeczenia separacji czy rozwodu.
Źródło: T. Smyczyński, Prawo rodzinne i opiekuńcze, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2012, s. 164-175.
