Częstym pytaniem Klientów Kancelarii w sprawach o rozwód jest to, czy mimo istniejących między małżonkami napięć i nieporozumień, stan ich relacji jest na tyle poważny i nieodwracalny, że będzie podstawą do rozwodu. Z treści art. 56 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika, że każdy z małżonków może żądać, ażeby sąd rozwiązał małżeństwo przez rozwód ale tylko wtedy jeżeli między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia. Rozkład pożycia stanowi podstawę orzeczenia rozwodu wyłącznie wówczas, gdy ma charakter zupełny tj. gdy prawidłowe funkcjonowanie danego związku nie jest już możliwe.
Zupełny rozkład pożycia
Sąd badając czy doszło do zupełnego rozkładu pożycia będzie ustalał jak wyglądają obecnie relacje między rozwodzącymi się małżonkami. W pierwszej kolejności ustalane będzie czy małżonkowie nadal darzą siebie uczuciem, czy razem mieszkają, czy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe (robią wspólne zakupy, płacą za rachunki i utrzymują dom, spłacają wspólny kredyt) oraz czy współżyją ze sobą. Rozkład pożycia musi nastąpić na każdej z w/w płaszczyzn (duchowej, gospodarczej oraz fizycznej).
Z pewnością jakiekolwiek wzajemnie manifestowane uczucie miłości, przejawy czułości i serdeczności świadczą o istnieniu więzi duchowej między małżonkami i uniemożliwiają rozwiązanie małżeństwa.
Naturalnie zdarzają się sytuacje w których uczucie łączące małżonków już wygasło, ustało także pożycie fizyczne, a mimo to pozostały pewne elementy więzi gospodarczej ponieważ strony z jakiegoś powodu zajmują to samo mieszkanie. Co w takiej sytuacji? Czy istnienie tej częściowej więzi gospodarczej niweczy szanse na rozwód? Otóż, nie. Przyjmuje się, że w sytuacji w której nie istnieje już więź duchowa a także cielesna, a pozostała jedynie marginalna więź gospodarcza spowodowana konkretną sytuacją (np. brakiem możliwości odrębnego zamieszkiwania, problemem mieszkaniowym) dochodzi do skompensowania tej ostatniej przez – mającą większe znaczenie dla oceny zupełności rozkładu – intensywność rozpadu wspólnoty uczuciowej i całkowity zanik współżycia fizycznego.
Trwałość rozkładu pożycia
Powyżej ustaliliśmy już czym jest zupełny rozkład pożycia. Należałoby teraz wyjaśnić na czym polega trwałość tego rozkładu. Otóż, element ten ustalany jest w drodze oceny szans na powrót małżonków do wspólnego pożycia. Mogą bowiem zdarzać się sytuacje, kiedy pomiędzy stronami dojdzie do rozpadu pożycia, każdego z 3 elementów, ale na skutek przebaczenia małżonkowie podejmą je na nowo, dając sobie szansę. Z trwałością rozkładu mamy z kolei do czynienia wówczas kiedy żadne z małżonków nie widzi już szans na powrót do siebie w przyszłości.
Sąd ocenia przesłankę trwałości także przez pryzmat stażu związku małżeńskiego. Jeżeli na czas trwania związku małżeńskiego przypada w znacznym stopniu okres zupełnego rozkładu pożycia, to należy sądzić, że rozkład ten jest trwały. I odwrotnie, jeżeli zupełny rozkład pożycia obejmuje niewielki okres w porównaniu z długotrwałością związku małżeńskiego, to wskazuje on na przemijający charakter rozkładu. Nawet 3-letnie rozstanie małżonków nie musi oznaczać trwałego rozkładu, jeżeli ich wspólne pożycie obejmuje okres 38 lat.
Może się zdarzyć oczywiście tak, że na skutek bardzo poważnej przyczyny powstanie rozkład od razu zupełny i trwały. Przykładem takiego stanu może być dopuszczenie się ciężkiej zniewagi, albo innego przestępstwa na szkodę współmałżonka.
Podstawa udzielenia rozwodu
Reasumując, wyłącznie zupełny i trwały rozkład pożycia małżeńskiego stanowi podstawę do udzielenia rozwodu. Czy jednak zawsze po spełnieniu wyżej opisanych przesłanek sąd będzie zobligowany do rozwiązania małżeństwa przez rozwód? Kodeks rodzinny i opiekuńczy przewiduje pewne wyjątki, ale o tym w kolejnych wpisach.
