Dwie przesłanki, które muszą zaistnieć łącznie:
Sądy podchodzą do zasady równości bardzo rygorystycznie. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, aby sąd odszedł od podziału 50/50, muszą zostać spełnione dwie przesłanki jednocześnie. Wystąpienie tylko jednej z nich to za mało.
Musisz udowodnić:
- Istnienie „ważnych powodów” (aspekt moralno-etyczny).
- Istotnie różny stopień przyczynienia się do powstania majątku wspólnego (aspekt ekonomiczno-gospodarczy).
Jeśli jedno z małżonków zarabiało znacznie mniej, ale zachowywało się bez zarzutu – sąd nie orzeknie nierównych udziałów. I odwrotnie: samo naganne zachowanie (np. zdrada), przy równym wkładzie finansowym i domowym, nie wystarczy do zmiany proporcji. Należy skutecznie wykazać, że podział 50/50 w świetle zasad współżycia społecznego byłby po prostu rażąco niesprawiedliwy.
„Ważne powody”. Czym są w praktyce?
Ustawodawca świadomie nie zdefiniował pojęcia „ważnych powodów”, ponieważ – jak podkreślają sądy – katalog ten nie nadaje się do sztywnego skatalogowania. Sąd Najwyższy wskazuje, że są to okoliczności, które z punktu widzenia moralności i zasad współżycia społecznego sprzeciwiają się temu, by jedno z małżonków czerpało korzyści z majątku, do którego powstania się nie przyczyniło.
Co istotne, sąd ocenia zachowanie małżonków wyłącznie w czasie trwania małżeństwa i wspólności majątkowej. Zdarzenia i sytuacja materialna powstałe już po rozwodzie nie mają tu żadnego znaczenia.
Do typowych przykładów „ważnych powodów” należą:
- Pasożytnicza postawa i uchylanie się od pracy: Sytuacja, w której zdrowy, zdolny do pracy współmałżonek z lenistwa lub wygody odmawia podjęcia zatrudnienia i nie wykazuje żadnego konstruktywnego wkładu w życie rodziny.
- Trwonienie majątku: Uzależnienie od hazardu, alkoholu, narkotyków lub luksusowe wydatki przeznaczane wyłącznie na własne zachcianki, które realnie uszczuplały budżet domowy.
- Długotrwała, zawiniona separacja faktyczna: Jeśli małżonkowie od lat żyli osobno z winy jednego z nich, nie prowadzili wspólnego gospodarstwa, a w tym czasie drugi z nich sam ponosił ciężar utrzymania domu, spłaty kredytów i samodzielnie gromadził oszczędności.
- Rażące naruszanie obowiązków wobec rodziny: Lekceważenie nakazu przyczyniania się do zaspokajania potrzeb założonej rodziny (art. 27 KRO).
Co nie jest ważnym powodem?
- Choroba, niepełnosprawność lub życiowa nieporadność: Obiektywna niemożność zarobkowania nie jest winą małżonka. Brak wkładu z przyczyn niezależnych nie ma charakteru nagannego moralnie, więc sąd go nie ukarze obniżeniem udziału.
- Sama wina za rozkład pożycia (zdrada): Wyrok rozwodowy z orzeczeniem o wyłącznej winie jednego z małżonków nie przesądza automatycznie o nierównych udziałach. Może być wskazówką dla sądu, ale żądanie majątkowe zawsze wymaga osobnego zbadania pod kątem ekonomicznym.
Różny stopień przyczynienia się do powstania majątku
Przyczynienie się do powstania majątku to pojęcie znacznie szersze niż suma zarobków z PIT-u. Sąd ocenia całokształt starań o rodzinę. Kluczowy jest tutaj art. 43 § 3 KRO, który wprost zrównuje pracę zarobkową z obowiązkami domowymi. Przy ocenie, w jakim stopniu każde z małżonków przyczyniło się do powstania majątku wspólnego, uwzględnia się także nakład osobistej pracy przy wychowaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym.
Sąd Najwyższy wielokrotnie podkreślał, że ocena ta ma charakter szacunkowy i całościowy, a nie czysto matematyczny.
Jak sąd ocenia wkład małżonków?
- Wymiar finansowy: Wysokość pensji, dochody z działalności gospodarczej, ale też sposób zarządzania nimi (czy środki były inwestowane, czy bezmyślnie wydawane).
- Wymiar osobisty: Prowadzenie domu, codzienne zakupy, opieka nad dziećmi, organizacja życia codziennego rodziny.
- Inne formy zaangażowania: Samodzielne wykonywanie remontów nieruchomości, dbanie o wspólny dom, rozsądne i gospodarne zarządzanie oszczędnościami.
Aby sąd orzekł o nierównych udziałach, dysproporcja w przyczynianiu się musi być zasadnicza, rażąca i wyraźna. Drobne różnice w zarobkach nigdy nie będą podstawą do zmiany reguły 50/50.
Kiedy warto walczyć? Typowe sytuacje z sal sądowych
W skrajnych, wyjątkowych przypadkach rażąco „pasożytniczej” postawy połączonej z niszczeniem substancji majątkowej, sąd może zdecydować o drastycznym obcięciu udziału, a nawet o całkowitym pozbawieniu drugiego małżonka udziału w majątku wspólnym.
Argumenty o ustalenie nierównych udziałów są najsilniejsze w następujących konfiguracjach:
- jeden małżonek przez lata rozwija biznes, ciężko pracuje i dba o dom, podczas gdy drugi trwoni wspólne pieniądze na hazard, używki i luksusowe dobra wyłącznie dla siebie, całkowicie ignorując dzieci i obowiązki domowe.
- małżonkowie pozostają w wieloletniej, zawinionej przez jedną stronę separacji faktycznej, a w tym okresie tylko jedno z nich spłaca wspólny kredyt hipoteczny, inwestuje w nieruchomości i samodzielnie utrzymuje dorastające dzieci.
Gdzie i jak toczy się postępowanie?
Zgodnie z art. 567 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego (KPC), sprawa o ustalenie nierównych udziałów toczy się co do zasady w ramach postępowania o podział majątku wspólnego.
Pamiętaj, że w procesie cywilnym obowiązuje zasada ciężaru dowodu – to na Tobie, jako osobie zgłaszającej żądanie, spoczywa obowiązek przedstawienia twardych dowodów (np. historii kont bankowych dokumentujących trwonienie pieniędzy, zeznań świadków, dokumentacji z Urzędu Pracy o unikaniu zatrudnienia, czy Niebieskiej Karty).
W przypadku woli dokonania polubownego podziału majątku wspólnego, małżonkowie mogą ustalić tę kwestię przed notariuszem jednak pod warunkiem wcześniejszego wypracowania zgodnego stanowiska.
Biorąc pod uwagę stopień skomplikowania tych spraw oraz konieczność udowodnienia obu przesłanek jednocześnie, przed podjęciem decyzji o walce o nierówne udziały warto skonsultować się z adwokatem lub radcą prawnym specjalizującym się w prawie rodzinnym. Konsultacja może okazać się korzystna również dla wypracowania wspólnego stanowiska, które następnie pozwoli na sprawne przeprowadzenie podziału majątku wspólnego zarówno w sądzie jak i przed notariuszem.
Źródło zdjęcia: Magnific.com
