W momencie zawarcia związku małżeńskiego powstaje pomiędzy małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa małżeńska – oczywiście jeżeli wcześniej nie podpisali oni intercyzy (tj. umowy majątkowej, w której przyjęliby ustrój rozdzielności majątkowej). Wspólność ta obejmuje przedmioty majątkowe nabyte podczas trwania małżeństwa zarówno przez oboje małżonków, jak i przez jednego z nich. Z chwilą zawarcia związku małżeńskiego wyodrębniają się więc aż trzy masy majątkowe: majątek wspólny oraz dwa majątki osobiste każdego z małżonków. Majątki te stanowią jednak całość gospodarczą, a ich ewentualny podział jest możliwy dopiero po ustaniu wspólności majątkowej.
Co należy do majątku wspólnego?
(zgodnie z § 2 art. 31 K.R.O)
- pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków;
- dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków;
- środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków;
- kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie (o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 2015 r. poz. 121, z późn. zm.).
Pozostałe przedmioty majątkowe, nieobjęte wspólnością ustawową, należą natomiast do majątku osobistego każdego z małżonków.
Co należy do majątku osobistego małżonków?
(Wedle normy zawartej w art. 33 K.R.O. )
- przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej;
- przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił;
- prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom;
- przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków;
- prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie;
- przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; nie dotyczy to jednak renty należnej poszkodowanemu małżonkowi z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej albo z powodu zwiększenia się jego potrzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość;
- wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków;
- przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków;
- prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy;
- przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Natomiast przedmioty zwykłego urządzenia domowego służące do użytku obojga małżonków są objęte wspólnością ustawową także w wypadku, gdy zostały nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił.
Wspólność majątkowa małżeńska
Wspólność majątkowa małżeńska stanowi szczególny rodzaj tzw. współwłasności łącznej (tzw. „wspólność do niepodzielnej ręki”) – to oznacza, że jest ona bezudziałowa. W czasie jej trwania małżonkowie nie mogą rozporządzać swoimi prawami do majątku wspólnego jako całości, nie mogą też rozporządzać swoimi udziałami w nim ani zobowiązywać się do rozporządzania udziałem. Udziałem, który w razie ustania wspólności przypadnie mu w majątku wspólnym lub w poszczególnych przedmiotach należących do tego majątku. Podczas trwania wspólności majątkowej ustawowej nie mogą oni również żądać podziału majątku wspólnego.
