Czym jest przestępstwo ucieczki z art. 178b k.k.?
Art. 178b Kodeksu karnego penalizuje umyślne niezatrzymanie pojazdu i ucieczkę przed organami kontroli ruchu drogowego, gdy funkcjonariusze poruszają się pojazdem i używają jednocześnie sygnałów świetlnych oraz dźwiękowych.
Przepis brzmi następująco:
Kto, pomimo wydania przez osobę uprawnioną do kontroli ruchu drogowego, poruszającą się pojazdem lub znajdującą się na statku wodnym albo powietrznym, przy użyciu sygnałów dźwiękowych i świetlnych, polecenia zatrzymania pojazdu mechanicznego nie zatrzymuje niezwłocznie pojazdu i kontynuuje jazdę, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
Co jest istotą przestępstwa?
Aby wypełnić znamiona art. 178b k.k., muszą łącznie wystąpić następujące elementy:
- polecenie zatrzymania wydaje osoba uprawniona (np. policjant, funkcjonariusz SG),
- funkcjonariusz porusza się pojazdem (samochód, motocykl, statek, śmigłowiec),
- polecenie zatrzymania jest wydane przy użyciu sygnałów świetlnych i dźwiękowych jednocześnie,
- kierowca wie, że ma obowiązek się zatrzymać, ale tego nie robi,
- kierowca kontynuuje jazdę, czyli obiektywnie — ucieka.
Co oznacza „niezwłocznie”?
Nie oznacza to zatrzymania „natychmiast” i bez względu na okoliczności. Kierujący może:
- zwolnić,
- włączyć światła awaryjne,
- jechać za radiowozem do miejsca, gdzie zatrzymanie jest bezpieczne.
Przestępstwo popełnia dopiero wtedy, gdy świadomie ignoruje polecenie i zaczyna uciekać, mimo że ma obiektywną możliwość zastosowania się do poleceń funkcjonariuszy.
Kiedy niezatrzymanie jest tylko wykroczeniem?
Niekiedy podobny (ale nie identyczny) do powyższego czyn może stanowić jedynie wykroczenie. Zgodnie z art. 92 k.w.:
Art. 92 k.w.
§ 1. Kto nie stosuje się do znaku lub sygnału drogowego albo do sygnału lub polecenia osoby uprawnionej do kierowania ruchem lub do kontroli ruchu drogowego, podlega karze grzywny albo karze nagany.
§ 2. Kto w celu uniknięcia kontroli nie stosuje się do sygnału osoby uprawnionej do kontroli ruchu drogowego, nakazującego zatrzymanie pojazdu, podlega karze aresztu albo grzywny.
Art. 92 Kodeksu wykroczeń odnosi się do sytuacji podobnych, co wspomniany wcześniej czyn z kodeksu karnego, ale nie wiążących się z pościgiem. Funkcjonariusz często nie porusza się pojazdem, lecz np. stoi na poboczu i próbuje zatrzymać pojazd do rutynowej kontroli albo z uwagi na przekroczenie dopuszczalnej prędkości.
Dwie formy wykroczenia:
Art. 92 § 1 k.w. – niestosowanie się do sygnału lub znaku
- Czyn ten może być popełniony umyślnie albo nieumyślnie (brak należytej uwagi).
- Dotyczy np. sytuacji, gdy kierowca nie zauważy znaku STOP lub gestu funkcjonariusza.
Kara: grzywna albo nagana.
Art. 92 § 2 k.w. – niezatrzymanie się w celu uniknięcia kontroli
- Czyn ten może być popełnione wyłącznie umyślnie (nie jest nim objęte niezauważenie funkcjonariusza).
- Dotyczy sytuacji, gdy kierowca celowo omija kontrolę, ale nie dochodzi do pościgu.
Kara: grzywna albo areszt, możliwy zakaz prowadzenia pojazdów.
To wykroczenie dotyczy np. kierowcy, który:
- widzi policjanta na poboczu,
- policjant daje sygnał do zatrzymania,
- kierowca przyspiesza i odjeżdża,
- ale policja nie prowadzi za nim pościgu.
Różnica w pigułce
Poniżej zestawienie najważniejszych elementów, które rozróżniają wykroczenie od przestępstwa:
| Cecha | Art. 92 k.w. – wykroczenie | Art. 178b k.k. – przestępstwo |
| Charakter | Wykroczenie | Przestępstwo |
| Pościg | Brak | Tak |
| Sygnały | dowolne (np. ręka, światła) | muszą być: światła + syreny |
| Uprawniona osoba | może stać na poboczu | musi poruszać się pojazdem |
| Kara główna | grzywna/areszt | do 5 lat pozbawienia wolności |
| Zakaz prowadzenia | fakultatywny | obowiązkowy: 1–15 lat |
| Świadczenie | brak | 5 000 – 60 000 zł |
| Świadomość sprawcy | tylko umyślność (oprócz § 1) | tylko umyślność |
Kiedy wykroczenie staje się przestępstwem?
To jedno z najczęściej zadawanych pytań.
Scenariusz praktyczny:
Policjant stoi na poboczu i daje sygnał do zatrzymania się, a kierowca odjeżdża. Policja nie podejmuje pościgu.
Na tym etapie mamy do czynienia z popełnieniem czynu z art. 92 § 2 kodeksu wykroczeń. Nie popełniamy więc jeszcze przestępstwa, a najsurowsza kara jaką możemy otrzymać, to 30 dni aresztu.
Powinieneś też sprawdzić: Do więzienia za przekroczenie prędkości?
Przyjrzyjmy się jednak kolejnemu wariantowi tego zdarzenia:
Policjant stoi na poboczu i daje sygnał do zatrzymania się, a kierowca odjeżdża. Funkcjonariusze ruszają za nim, włączają sygnały świetlne i dźwiękowe, a kierowca decyduje się uciekać.
W tym przypadku mamy do czynienia z przestępstwem z art. 178b k.k., gdyż został podjęty pościg z wykorzystaniem sygnałów świetlnych i dźwiękowych. W praktyce wygląda to tak, że wykroczenie może przejść w przestępstwo w momencie, gdy policja podejmuje pościg z użyciem sygnałów, a kierowca nadal nie reaguje.
Przykłady z praktyki – kiedy czyn jest nieumyślny albo nie stanowi wykroczenia/przestępstwa
Przykład 1 - Policjant stoi na poboczu i daje sygnał lizakiem. Kierowca przez nieuwagę go nie dostrzega i kontynuuje jazdę, a policja nie decyduje się na podjęcie pościgu.
W tej sytuacji będziemy mieli do czynienia z czynem z art. 92 § 1 k.w. w typie nieumyślnym. Warto pamiętać, że na swą nieumyślność warto się powołać możliwie jak najwcześniej, aby była ona wiarygodna i mogła poskutkować wymierzeniem łagodniejszej kary.
Przykład 2 - Policjant stoi na poboczu i daje lizakiem sygnał do zatrzymania pojazdu, jednak kierowca ze względu na zbyt późny sygnał funkcjonariusza nie jest w stanie się zatrzymać bez stworzenia zagrożenia dla innych uczestników ruchu. Ze względu na obowiązującą organizację ruchu w miejscu zdarzenia nie jest możliwy powrót na miejsce zatrzymania.
Kierowca nie popełni w takiej sytuacji czynu z art. 92 § 2 k.w., gdyż nie działa w celu uniknięcia kontroli, a element ten stanowi warunek wypełnienia znamion wykroczenia.
Dlaczego art. 178b k.k. jest tak surowy?
W uzasadnieniach podkreśla się, że ucieczka zawsze stwarza potencjalne zagrożenie dla:
- pieszych,
- innych kierowców,
- mienia (auta, znaki, przystanki),
- porządku publicznego.
Dlatego ustawodawca wprowadził obowiązkowy zakaz prowadzenia pojazdów, a sam czyn traktowany jest jako zamach na bezpieczeństwo w komunikacji. Niejednokrotnie sprawcy tego czynu mają świadomość, że w razie zatrzymania grozić im będzie kara za inny czyn, którego się dopuścili (np. jazdę pod wpływem alkoholu).
Najczęstsze błędy w stosowaniu przepisów przez policję
W praktyce bardzo często zdarza się, że policja:
- błędnie kwalifikuje wykroczenie jako przestępstwo, mimo że nie było pościgu,
- nie używała obu sygnałów (światła + sygnał dźwiękowy),
- ruszała do pościgu z wyłączonymi sygnałami, włączając je dopiero później,
- zakłada, że „niezatrzymanie = ucieczka”, co jest niezgodne z przepisami.
W takich przypadkach kierowca może skutecznie bronić się przed sądem, odmawiając przyjęcia mandatu karnego (w przypadku wykroczenia) i/lub przedstawiając swoje argumenty przed sądem w trakcie postępowania.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Czy art. 178b k.k. można popełnić nieumyślnie?
odp. Nie. To przestępstwo możliwe do popełnienia tylko umyślnie.
Czy „powolne szukanie zatoczki” to ucieczka?
odp. Nie — kierowca ma prawo zatrzymać się w miejscu bezpiecznym. Nie można jednak korzystać z tego jako „wymówki”.
Czy policjant dający sygnał na poboczu może równać się popełnieniu czynu z art. 178b k.k.?
odp. Nie. Musi poruszać się pojazdem i używać sygnałów świetlnych oraz dźwiękowych.
Czy za ucieczkę przed policją grozi więzienie?
odp. W konkretnych warunkach – tak. Nawet za wykroczenie możemy otrzymać w ramach kary areszt do 30 dni.
Wnioski
- Nie każde niezatrzymanie się do kontroli jest przestępstwem.
- Art. 178b k.k. wymaga spełnienia bardzo konkretnych warunków: pościgu, sygnałów świetlnych i dźwiękowych oraz umyślnej ucieczki.
- Art. 92 k.w. stosuje się w znacznie szerszym zakresie, ale ma on różne formy warunkujące surowość odpowiedzialności za czyn.
- W praktyce różnica między tymi przepisami decyduje o tym, czy kierowcy grozi grzywna – czy nawet 5 lat więzienia i zakaz prowadzenia pojazdów nawet do 15 lat.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Na stronie www.serwisadwokacki.pl znajdziesz adwokatów specjalizujących się w prawie karnym i wykroczeniach drogowych. Jeśli grozi Ci odpowiedzialność za art. 92 k.w. lub art. 178b k.k., skontaktuj się z profesjonalnym obrońcą, który pomoże złagodzić sankcję lub nawet jej uniknąć.
Źródło zdjęcia: zdjęcie zostało wygenerowane za pośrednictwem ChatGPT
