Wpisanie kary do umowy
Aby móc w przyszłości liczyć na odszkodowanie z tytułu kary umownej, należy zadbać o prawidłowe jej sformułowanie oraz zamieszczenie w treści umowy. Zazwyczaj zapłata kary umownej jest zastrzegana jako skutek określonego działania (bądź braku działania) dłużnika. Niekiedy podstawa do zapłaty bywa określana bardzo ogólnikowo – jako niewłaściwe wykonanie obowiązków lub, co gorsza, ich „rażące zaniedbanie”. Nie trzeba chyba mówić, że są to pojęcia nad wyraz nieostre. Fakt, że naszym zdaniem określone zachowanie stanowi podstawę do żądania kary umownej, nie musi znaczyć, że taką opinię podzieli kontrahent lub sąd rozpoznający sprawę na późniejszym etapie. Z tego względu warto o przynajmniej przykładowe wskazanie sytuacji, które mogą być związane z obowiązkiem zapłaty kary umownej. Mogą to być np. opóźnienia w wykonaniu zobowiązania, niedostarczenie prawidłowej jakości materiału bądź niepoinformowanie kontrahenta o określonym stanie faktycznym przed zawarciem umowy.
Przesłanka odpowiedzialności
Niekiedy kara umowna jest wykorzystywana przez strony jako narzędzie nadzwyczaj elastyczne. Przedmiotem odpowiedzialności dłużnika w takich sytuacjach nie jest samo niewłaściwe wykonanie zobowiązania, ale np. ziszczenie się pewnego stanu faktycznego lub warunku. Często spotykane są klauzule, które wskazują, iż obowiązek zapłaty kary umownej jest niezależny od działań bądź zaniechań kontrahenta. Sąd Najwyższy wypowiedział się w kwestii takich postanowień umownych w lipcu 2024 roku i stwierdził jednoznacznie, iż z samej treści art. 483 KC wynika, iż kara umowna może być zastrzeżona jedynie w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, za które odpowiedzialność ponosi dłużnik. Jeżeli dłużnikowi wina w rozumieniu prawa cywilnego nie może zostać przypisana, to nie może on za konkretną okoliczność odpowiadać poprzez karę umowną.
Wysokość kary umownej
Sąd Najwyższy wielokrotnie zajmował się kwestią miarkowania kary umownej, która w niektórych sytuacjach może zostać uznana za rażąco wygórowaną. Stanowisko doktryny, jak i orzecznictwo, nie są w tej kwestii jednoznaczne. Powtarzalny jest pogląd, iż w umowie warto wskazać maksymalną wysokość kary umownej, która jest naliczana np. za każdy dzień opóźnienia w wykonaniu obowiązków strony. Bardzo istotne jest też miarkowanie kary umownej w przypadku umów z udziałem konsumentów. Jeżeli kara umowna będzie wygórowana w stosunku do szkody poniesionej przez przedsiębiorcę, to z dużą dozą prawdopodobieństwa zostanie podważona przed sądem. Takie postanowienia stanowią klauzule niedozwolone i mogą zostać uznane za naruszające zbiorowe interesy konsumentów.
Podsumowanie
Warunkiem właściwego zabezpieczenia naszych interesów jest zadbanie o prawidłowo skonstruowaną umowę. Kwestie takie jak kara umowna muszą zostać wprowadzone z zachowaniem pewnych uznanych reguł, które wynikają bezpośrednio z przepisów ustawy lub orzecznictwa sądów powszechnych. Doraźne zamieszczenie w umowie klauzuli kary umownej może spowodować niemiłe zaskoczenie w przypadku, gdy domniemane warunki jej żądania się ziszczą, a my nie będziemy w stanie wyegzekwować swej należności.
Źródło zdjęcia: Image by freepic.diller on Freepik
