Co mówi nowy przepis?
Zgodnie z nowo wprowadzonym przepisem:
Art. 178d k.k.:
Kto prowadzi pojazd mechaniczny rażąco przekraczając prędkość oraz rażąco naruszając inne zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym i przez to naraża człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo nastąpienie skutku określonego w art. 156 § 1 lub w art. 157 § 1, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
Już z samej treści przepisu wynika, że nie chodzi o samo przekroczenie prędkości. Ustawodawca posługuje się zwrotem „rażąco przekraczając prędkość” oraz wymaga jednoczesnego rażącego naruszenia innych zasad bezpieczeństwa.
Dopiero połączenie tych elementów – oraz narażenie konkretnego człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo – może skutkować odpowiedzialnością karną z owego artykułu.
Dlaczego zrezygnowano z konkretnych progów prędkości?
Na etapie prac legislacyjnych rozważano wprowadzenie sztywnych granic, np.: 100 km/h w terenie zabudowanym bądź 210 km/h na autostradzie.
Ostatecznie jednak ustawodawca zrezygnował z takiego rozwiązania i pozostawił ogólne pojęcie „rażącego przekroczenia prędkości”.
To oznacza, że przepis ma charakter ocenny, a każda sprawa będzie analizowana indywidualnie. Znaczenie będą miały nie tylko liczby, ale również warunki drogowe, natężenie ruchu, pora dnia czy zachowanie kierowcy.
Brak sztywnych progów zwiększa elastyczność przepisu, ale jednocześnie rodzi wątpliwości interpretacyjne. Mówiąc wprost – piłeczka będzie po stronie sądu orzekającego w sprawie.
Czy każde przekroczenie prędkości jest przestępstwem?
Zdecydowanie nie. Aby doszło do odpowiedzialności z art. 178d k.k., muszą zostać spełnione łącznie cztery warunki:
- Rażące przekroczenie prędkości.
- Rażące naruszenie innych zasad bezpieczeństwa w ruchu lądowym.
- Narażenie na niebezpieczeństwo konkretnego człowieka.
- Narażenie musi mieć charakter bezpośredniego niebezpieczeństwa utraty życia albo ciężkiego (art. 156 § 1 k.k.) lub średniego (art. 157 § 1 k.k.) uszczerbku na zdrowiu.
To bardzo istotne. Samo poruszanie się pojazdem z naruszeniem ograniczenia prędkości, nawet znacznym, nie wystarczy. Konieczne jest realne, bezpośrednie zagrożenie dla innej osoby.
Co oznacza „bezpośrednie niebezpieczeństwo”?
W orzecznictwie przyjmuje się, że bezpośrednie niebezpieczeństwo to sytuacja, w której skutek (śmierć lub poważny uszczerbek na zdrowiu) może nastąpić w każdej chwili, bez potrzeby zaistnienia dodatkowych zdarzeń.
Nie chodzi więc o zagrożenie hipotetyczne czy abstrakcyjne, lecz o sytuację realną i konkretną. Przykładowo może chodzić o bardzo dużą prędkość w miejscu o intensywnym ruchu pieszych bądź agresywne manewry między innymi pojazdami. Każdorazowo jednak ocena będzie zależna od konkretnych okoliczności danego czynu. Znów pozostawione jest pole interpretacyjne dla sądu orzekającego w danej sprawie.
Czy za szybką jazdę naprawdę grozi więzienie?
Przepis przewiduje karę pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat, co lokuje czyn w kategorii występków.
W praktyce można spodziewać się, że w wielu przypadkach sądy będą orzekały:
- grzywnę,
- karę ograniczenia wolności,
- karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania.
Bezwzględne więzienie będzie zarezerwowane dla sytuacji szczególnie drastycznych, z wysokim stopniem zagrożenia i negatywną prognozą kryminologiczną sprawcy. Nie zmienia to faktu, że wpis do Krajowego Rejestru Karnego oraz sam status osoby skazanej za przestępstwo mogą mieć poważne konsekwencje zawodowe i osobiste.
Nowa regulacja – większa odpowiedzialność, większa ocena uznaniowa
Art. 178d k.k. wprowadza model odpowiedzialności oparty na ocenie stopnia zagrożenia, a nie na prostym przekroczeniu konkretnej prędkości. Z jednej strony pozwala to elastycznie reagować na najbardziej niebezpieczne zachowania. Z drugiej – zwiększa rolę oceny organów ścigania oraz sądu. Granica pomiędzy wykroczeniem a przestępstwem może w praktyce zależeć od szczegółowej analizy okoliczności konkretnego zdarzenia. Zmniejsza to w pewnym zakresie pewność co do rodzaju odpowiedzialności za dany czyn.
Podsumowanie
Nowe przestępstwo z art. 178d k.k. nie oznacza, że każde przekroczenie prędkości prowadzi do kary pozbawienia wolności i więzienia. Odpowiedzialność karna powstaje dopiero wtedy, gdy kumulatywnie zostaną spełnione przesłanki odpowiedzialności wymienione w przepisie, a omówione powyżej.
Mimo surowego zagrożenia ustawowego, w praktyce wiele spraw może kończyć się grzywną lub karą ograniczenia wolności. Każdy przypadek wymaga jednak indywidualnej oceny i analizy okoliczności, a także odpowiedniej argumentacji obrończej.
Popełniłeś przestępstwo?
Jeżeli Twoje zachowanie na drodze zostało zakwalifikowane jako przestępstwo z art. 178d k.k., warto jak najszybciej przeanalizować sprawę pod kątem spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek. W Serwisie Adwokackim możesz znaleźć adwokatów zajmujących się obroną w sprawach karnych i przestępstwach drogowych w różnych miastach w Polsce.
Pytania i odpowiedzi
Czy przekroczenie prędkości o 50 km/h to już przestępstwo?
Odpowiedź: Nie. Konieczne jest również rażące naruszenie innych zasad bezpieczeństwa oraz narażenie człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo.
Czy jazda 200 km/h na autostradzie zawsze będzie przestępstwem?
Odpowiedź: Nie ma ustawowego progu prędkości. Sąd będzie oceniał, czy w konkretnych warunkach doszło do rażącego naruszenia zasad bezpieczeństwa i realnego zagrożenia dla innych.
Czy za czyn z art. 178d k.k. grozi bezwzględne więzienie?
Odpowiedź: Przepis przewiduje karę pozbawienia wolności do 5 lat, jednak w praktyce sądy często mogą orzekać grzywnę, ograniczenie wolności lub karę w zawieszeniu.
