Gwarancja w umowach budowlanych i remontowych
W treści gwarancji zazwyczaj wskazuje się, że wykonawca zobowiązuje się do usunięcia wad w określonym terminie po zgłoszeniu ich przez inwestora. Z tego powodu w obrocie funkcjonuje przekonanie, że gwarancja daje wyłącznie prawo do naprawy, a nie do żądania zapłaty. To jednak uproszczenie, które nie znajduje pełnego oparcia w przepisach ani w judykaturze. Jeśli wykonawca przyjmuje na siebie zobowiązanie do naprawy, którego następnie nie zrealizuje w przypadku spełnienia określonych przesłanek, może być zobowiązany również do zapłaty określonej sumy pieniężnej.
Odpowiedzialność kontraktowa wykonawcy
Gwarancja nie jest instytucją oderwaną od prawa zobowiązań. Ma ona umowny charakter, co oznacza, że wykonawca, udzielając gwarancji, przyjmuje na siebie konkretne zobowiązanie wobec inwestora. Jeżeli zobowiązanie to nie jest wykonywane albo jest wykonywane nienależycie, uruchamia to odpowiedzialność kontraktową na zasadach ogólnych.
Zgodnie z art. 471 kodeksu cywilnego, dłużnik odpowiada za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania, chyba że wykaże, iż nastąpiło to z przyczyn, za które nie ponosi odpowiedzialności. Przepis ten ma zastosowanie również do zobowiązań gwarancyjnych.
Co mówi orzecznictwo?
Kwestia ta została jednoznacznie rozstrzygnięta w orzecznictwie sądowym. Sąd Apelacyjny w Białymstoku w jednym z wydanych wyroków wprost wskazał, że niewykonywanie obowiązków gwarancyjnych może rodzić odpowiedzialność odszkodowawczą gwaranta, a nie tylko obowiązek dokonania naprawy.
Sąd stwierdził m.in., iż:
Umowny charakter gwarancji uzasadnia przyjęcie, że ten kto jej udziela ponosi umowną odpowiedzialność, na podstawie art. 471 k.c. także odszkodowawczą, za uszczerbek, który jest skutkiem niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązań gwarancyjnych.
Oznacza to, że jeżeli wykonawca nie usuwa wad, mimo zgłoszenia ich w okresie gwarancyjnym, inwestor nie jest pozbawiony ochrony. Może on domagać się naprawienia szkody w pieniądzu, w tym kosztów usunięcia wad przez podmiot trzeci.
Sprawdź też: Prace dodatkowe - jak zabezpieczyć interes wykonawcy?
Ciężar dowodu
Orzeczenie Sądu Apelacyjnego w Białymstoku precyzuje również zasady rozkładu ciężaru dowodu. Inwestor korzystający z gwarancji musi wykazać jedynie, że:
- wada ujawniła się w okresie obowiązywania gwarancji,
- zgłosił ją wykonawcy.
Nie ma natomiast obowiązku wykazywania przyczyn powstania wady. To na wykonawcy – jako gwarancie – spoczywa ciężar dowodu, że ujawnione wady nie wynikają z błędów wykonawczych, lecz z przyczyn zewnętrznych, za które nie ponosi on odpowiedzialności.
Jak podkreślił sąd:
Z przepisu art. 471 k.c. wynika bowiem domniemanie, że niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania jest następstwem okoliczności, za które dłużnik ponosi odpowiedzialność.
To istotne w praktyce, ponieważ znacząco wzmacnia pozycję inwestora dochodzącego roszczeń z gwarancji. Sam gwarant, aby uniknąć odpowiedzialności, powinien wykazać, iż szkoda powstała bez związku przyczynowo-skutkowego z wykonanymi przez niego robotami budowlanymi.
Przedawnienie roszczeń z gwarancji
Roszczenia wynikające z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązań gwarancyjnych przedawniają się co do zasady na zasadach ogólnych – po 3 lub 6 latach. Termin ten liczony jest zgodnie z art. 118 kodeksu cywilnego. Jego długość zależy od podmiotu uprawnionego – konsument może liczyć na dłuższy, 6-letni termin. Z kolei przedsiębiorca musi być gotów na dochodzenie odpowiedzialności w krótszym, 3-letnim terminie.
Kiedy żądanie zapłaty w ramach gwarancji ma sens?
Roszczenie pieniężne w ramach gwarancji jest szczególnie uzasadnione w sytuacjach, gdy:
- wykonawca ignoruje zgłoszenia wad,
- nie przystępuje do napraw mimo upływu terminów,
- dokonuje napraw w sposób nieskuteczny,
- wady powodują realną szkodę majątkową po stronie inwestora.
W takich przypadkach inwestor może usunąć wady we własnym zakresie lub zlecić to innemu podmiotowi, a następnie dochodzić zwrotu poniesionych kosztów od gwaranta. Jest to powszechna praktyka uznana przez orzecznictwo sądów powszechnych.
Podsumowanie
Choć gwarancja w umowach budowlanych i remontowych kojarzona jest przede wszystkim z obowiązkiem naprawy wad, nie wyczerpuje to zakresu odpowiedzialności wykonawcy. Jeżeli wykonawca nie realizuje zobowiązań gwarancyjnych, ponosi odpowiedzialność kontraktową na zasadach ogólnych, w tym odpowiedzialność odszkodowawczą.
Orzecznictwo sądowe jednoznacznie potwierdza, że w ramach gwarancji możliwe jest żądanie zapłaty określonej kwoty, a ciężar wykazania braku odpowiedzialności spoczywa na wykonawcy. Dla inwestorów oznacza to realne narzędzie ochrony swoich interesów, a dla wykonawców – konieczność rzetelnego wykonywania obowiązków gwarancyjnych. Ignorowanie inwestora może go drogo kosztować.
Źródło zdjęcia: Freepik.com
