Obowiązujący model – obligatoryjny przepadek pojazdu
Od 14 marca 2024 r. przepisy Kodeksu karnego wprowadziły przepadek pojazdu jako środek obligatoryjny, stosowany między innymi:
-
przy prowadzeniu pojazdu w stanie nietrzeźwości powyżej 1,5 promila alkoholu,
-
w przypadku spowodowania wypadku lub katastrofy w stanie nietrzeźwości
Dodatkowo przepisy dotyczące przepadku pojazdu mechanicznego zostały rozdzielone pomiędzy część ogólną kodeksu karnego tj. art. 44b kk oraz cześć szczególną tj. art. 178a kk i inne.
Poniżej obowiązujące przepisy dotyczące przepadków pojazdów mechanicznych:
Art. 44b. [Przepadek pojazdu mechanicznego lub jego równowartości]
§ 1. W wypadkach wskazanych w ustawie sąd orzeka przepadek pojazdu mechanicznego prowadzonego przez sprawcę w ruchu lądowym.
§ 2. Jeżeli w czasie popełnienia przestępstwa pojazd nie stanowił wyłącznej własności sprawcy albo po popełnieniu przestępstwa sprawca zbył, darował lub ukrył podlegający przepadkowi pojazd, orzeka się przepadek równowartości pojazdu. Za równowartość pojazdu uznaje się wartość pojazdu określoną w polisie ubezpieczeniowej na rok, w którym popełniono przestępstwo, a w razie braku polisy - średnią wartość rynkową pojazdu odpowiadającego, przy uwzględnieniu marki, modelu, roku produkcji, typu nadwozia, rodzaju napędu i silnika, pojemności lub mocy silnika oraz przybliżonego przebiegu, pojazdowi prowadzonemu przez sprawcę, ustaloną na podstawie dostępnych danych, bez powoływania w tym celu biegłego.
§ 3. Jeżeli ustalenie średniej wartości rynkowej pojazdu odpowiadającego pojazdowi, o którym mowa w § 1, w sposób określony w § 2 nie jest możliwe ze względu na szczególne cechy tego pojazdu, zasięga się opinii biegłego.
§ 4. Przepadku pojazdu mechanicznego oraz przepadku równowartości pojazdu określonego w § 2 nie orzeka się, jeżeli sprawca prowadził niestanowiący jego własności pojazd mechaniczny wykonując czynności zawodowe lub służbowe polegające na prowadzeniu pojazdu na rzecz pracodawcy. W takim wypadku sąd orzeka nawiązkę w wysokości co najmniej 5000 złotych na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej.
§ 5. Przepadku pojazdu mechanicznego oraz przepadku równowartości pojazdu nie orzeka się, jeżeli orzeczenie przepadku pojazdu mechanicznego jest niemożliwe lub niecelowe z uwagi na jego utratę przez sprawcę, zniszczenie lub znaczne uszkodzenie.
oraz
Art. 178a kk. § 5. Sąd orzeka przepadek, o którym mowa w art. 44b, w razie popełnienia przestępstwa określonego w § 1 lub 4, chyba że zawartość alkoholu w organizmie sprawcy przestępstwa określonego w § 1 była niższa niż 1,5 promila we krwi lub 0,75 mg/dm3 w wydychanym powietrzu albo nie prowadziła do takiego stężenia. Sąd może odstąpić od orzeczenia przepadku, jeżeli zachodzi wyjątkowy wypadek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami.
Proponowane zmiany: fakultatywność i proporcjonalność
Projekt nowelizacji przewiduje, że sąd będzie miał możliwość, ale nie obowiązek, orzekania przepadku pojazdu mechanicznego prowadzonego przez sprawcę – jest to przejście od sztywności ku elastyczności karnej. Zgodnie z propozycją zmian w przepisach, przepadek pojazdów mechanicznych będzie obejmował wyłącznie cześć ogólną kodeksu karnego tj. art. 44b, który ma brzmieć następująco:
§ 1. W razie skazania za przestępstwo określone w art. 178a § 1 lub 4, art. 178c § 1 pkt 2 lub § 2 lub art. 244, jeżeli czyn sprawcy polegał na niezastosowaniu się do zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, a także wobec sprawcy określonego w art. 178 § 1 lub 1a, sąd może orzec przepadek pojazdu mechanicznego prowadzonego przez sprawcę w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym.",
§ 1a. W razie skazania za przestępstwo określone w art. 178a § 1 lub 4 lub art. 178c § 1 pkt 2 lub § 2, a także wobec sprawcy określonego w art. 178 § 1 lub 1a, jeśli zawartość alkoholu we krwi sprawcy przestępstwa wynosiła co najmniej 1,5 promila lub 0,75 mg/dm3 w wydychanym powietrzu albo prowadziła do takiego stężenia, sąd orzeka przepadek pojazdu mechanicznego prowadzonego przez sprawcę w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym, chyba że zachodzi wyjątkowy wypadek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami.",
§ 2. Uchylony
§ 3. Uchylony
§ 4. Uchylony
§ 5. Jeżeli w czasie popełnienia przestępstwa:
1) pojazd nie stanowił wyłącznej własności sprawcy albo
2) orzeczenie przepadku pojazdu mechanicznego nie jest możliwe lub celowe, w szczególności z uwagi na jego zbycie albo utratę przez sprawcę, zniszczenie lub znaczne uszkodzenie
– przepadku nie orzeka się.
§ 6. W wypadku, o którym mowa w § 5 pkt 1, sąd orzeka, a w wypadku, o którym mowa w § 5 pkt 2, sąd może orzec nawiązkę na rzecz Skarbu Państwa w wysokości co najmniej 5000 zł.;
Omówienie najważniejszych propozycji zmian:
- Sąd będzie mógł orzec przepadek pojazdu mechanicznego w przypadku skazania za przestępstwo z art. 178a § 1 kk przy stężeniu od 0,5 promila do 1,5 promila (odpowiednio od 0,25 mg/l do 0,75 mg/l). Komentarz: Ustawodawca rozszerza możliwość orzeczenia przepadku pojazdów mechanicznych dla sprawców, których stężenie alkoholu we krwi przekracza próg przestępstwa tj. 0,25 mg/l (0,5 promila).
- Sąd będzie mógł orzec przepadek pojazdu mechanicznego w przypadku skazania za przestępstwo z art. 244 kk, a więc jazdy pomimo orzeczenia sądowego zakazu prowadzenia pojazdów. Komentarz: Ustawodawca kładzie nacisk na piętnowanie kierowców, którzy pomimo sądowych zakazów prowadzenia pojazdów mechanicznych w dalszym ciągu kierują pojazdami.
- Przepadek pojazdu mechanicznego dotyczy ruchu lądowego, morskiego oraz powietrznego. Komentarz: Obecnie przepadek dotyczy wyłącznie pojazdów kierowanych w ruchu lądowym. Ustawodawca rozszerzył ten katalog
- Brak przepadku równowartości pojazdu mechanicznego, a orzeczenie nawiązki min. 5000 zł. Komentarz. Z pewnością największa zmiana. Obecnie właśnie przepadek równowartości kierowanego pojazdu stanowi największa dolegliwość dla kierujących pod wpływem alkoholu. Jednocześnie wartość przepadku była uzależniona wyłącznie od wartości pojazdu, którym kierował sprawca przestępstwa. Warto również zwrócić uwagę, iż w komentarzu do projektu zmian sam ustawodawca podkreślił niekonstytucyjność obecnych przepisów – poniżej fragment uzasadnienia:
W tym miejscu warto wskazać, że w odniesieniu do przepadku pojazdów w sytuacji, gdy pojazd nie był wyłączną własnością sprawcy, obligatoryjny obowiązek orzekania przepadku równowartości pojazdu zamiast przepadku, narusza zasady trafnej represji (art. 2 § 1 pkt 2 k.p.k.). Takie rozwiązanie należy ocenić jako zaprzeczenie zasady proporcjonalności kary i równości sprawców. Wysokość równowartości zależna jest bowiem jedynie od wartości pojazdu, która pozostaje bez związku z samym przestępstwem. Obecne zasady orzekania przepadku pojazdu wskazane w art. 44b k.k. są także sprzeczne z zasadą równości. Sytuacja, w której kwestie właścicielskie, a nie okoliczności czynu, decydują o zastosowaniu w istocie kary pieniężnej, której wysokość zależy jedynie od wartości pojazdu jest niewłaściwa w świetle art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, stanowiąc przejaw nierównego traktowania podmiotów znajdujących się w takiej samej sytuacji prawnej. Podobny czyn popełniony w podobnych okolicznościach pociąga za sobą orzeczenie przepadku równowartości pojazdów o istotnie różniącej się wartości, co może powodować, że realna dolegliwość wynikająca z tego orzeczenia, przy uwzględnieniu okoliczności popełnienia przestępstwa i właściwości sprawcy, będzie w jednych wypadkach nieproporcjonalnie wysoka (np. w stosunku do osoby o niskim stopniu zamożności), w innych nieproporcjonalnie niska.
Ważne! Tego rodzaju interpretacja ustawodawcy na temat obecnie obowiązujących przepisów stanowi argument do odstąpienia przez sąd od orzeczenia przepadku równowartości pojazdu mechanicznego.
Źródło zdjęcia: Freepik.com
