Kara nakładana mandatem nie jest dla nas wiążąca i nie musimy jej zaakceptować. Problem zaczyna się jednak w momencie przyjęcia mandatu. Późniejsza modyfikacja jest możliwa jedynie w ściśle określonych sytuacjach.
W artykule dowiesz się:
- czym jest mandat karny,
- za jakie czyny można dostać mandat,
- kiedy mandat staje się prawomocny,
- czy można odwołać się od mandatu,
- czym jest „odwołanie się” od mandatu i uchylenie mandatu,
- kiedy odmówić przyjęcia mandatu.
Za co nakłada się mandat?
Mandat karny przede wszystkim nie dotyczy przestępstw. Może zostać nałożony wyłącznie za wykroczenie.
Wykroczenie to czyn zabroniony o mniejszej wadze niż przestępstwo, zagrożony przede wszystkim karą grzywny, ograniczenia wolności albo nagany. Typowymi wykroczeniami są m.in.:
- przekroczenie prędkości,
- nieprawidłowe parkowanie,
- zakłócanie porządku publicznego,
- drobne naruszenia przepisów ruchu drogowego.
Mandaty mogą nakładać przede wszystkim funkcjonariusze Policji, ale również inne organy, jeżeli przewidują to przepisy szczególne. W praktyce mogą być to np. straże miejskie, Straż Graniczna czy niektóre inspekcje (np. Inspekcja Transportu Drogowego).
Zgodnie z art. 97 kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia, mandat można nałożyć wtedy, gdy:
- sprawca został schwytany na gorącym uczynku lub bezpośrednio po jego popełnieniu lub
- funkcjonariusz stwierdził wykroczenie przy użyciu urządzenia pomiarowego lub rejestrującego i nie ma wątpliwości co do osoby sprawcy.
Kiedy mandat staje się prawomocny?
To jedna z najważniejszych kwestii praktycznych. W przypadku typowego mandatu kredytowanego – czyli takiego podpisywanego podczas kontroli – mandat staje się prawomocny z chwilą pokwitowania odbioru. W praktyce oznacza to moment złożenia podpisu przez ukaranego.
Od tego momentu mandat podlega wykonaniu, grzywna staje się wymagalna, a sprawa co do zasady zostaje zakończona. Inaczej wygląda sytuacja przy mandacie gotówkowym lub zaocznym, gdzie przepisy przewidują odrębne zasady prawomocności związane z uiszczeniem grzywny.
W praktyce jednak najwięcej problemów dotyczy klasycznych mandatów drogowych podpisywanych podczas kontroli policyjnej. Część ukaranych dopiero jakiś czas po przyjęciu mandatu zaczyna się zastanawiać, czy aby na pewno postąpiło prawidłowo przyjmując mandat.
Czy można odwołać się od mandatu?
To najczęstszy mit związany z mandatami karnymi.
Od prawomocnego mandatu karnego nie przysługuje zwykłe odwołanie ani apelacja. Po przyjęciu mandatu nie można po prostu napisać pisma, że „zmieniliśmy zdanie” albo „nie zgadzamy się z decyzją policjanta”.
Dlatego tak istotna jest decyzja podejmowana jeszcze podczas interwencji. Jeżeli osoba ukarana nie zgadza się z zarzutem, uważa mandat za niesłuszny albo ma wątpliwości co do przebiegu zdarzenia, może odmówić jego przyjęcia.
Funkcjonariusz ma obowiązek poinformować o takim prawie oraz o skutkach odmowy, tj. o skierowaniu wniosku o ukaranie do sądu.
Co się dzieje po odmowie przyjęcia mandatu?
Odmowa przyjęcia mandatu nie oznacza automatycznej wygranej ani umorzenia sprawy.
W takiej sytuacji organ kieruje do sądu wniosek o ukaranie. Dopiero wtedy rozpoczyna się normalne postępowanie sądowe, w którym przesłuchiwani są świadkowie, analizowane są dowody, a obwiniony ma możliwość składania wyjaśnień. Na koniec sąd wydaje wyrok, od którego przysługuje obwinionemu apelacja.
Dla wielu osób to właśnie sąd jest właściwym miejscem do kwestionowania zasadności zarzutu. W przeciwieństwie do mandatu przyjętego na miejscu, postępowanie sądowe pozwala realnie rozłożyć sprawę na czynniki pierwsze i korzystać z prawa do obrony.
Oczywiście wiąże się to również z ryzykiem wydania wyroku skazującego oraz dodatkowymi kosztami postępowania albo orzeczeniem surowszej kary.
Uchylenie mandatu to nie „odwołanie”
W praktyce bardzo często myli się dwie zupełnie różne instytucje, a więc odmowę przyjęcia mandatu oraz uchylenie prawomocnego mandatu.
To drugie rozwiązanie zostało przewidziane w art. 101 kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia i ma charakter absolutnie wyjątkowy. Nie służy ono do ponownego badania sprawy tylko dlatego, że ukarany zmienił zdanie albo uważa mandat za „niesprawiedliwy”.
Sprawdź też: Co Ci grozi za spowodowanie wypadku drogowego?
Kiedy można uchylić prawomocny mandat?
Uchylenie mandatu jest możliwe wyłącznie w szczególnych przypadkach wskazanych w ustawie.
Dotyczy to m.in. sytuacji, gdy:
- czyn w ogóle nie był wykroczeniem,
- mandat nałożono na osobę poniżej 17 roku życia,
- sprawca działał w warunkach wyłączających odpowiedzialność za wykroczenie,
- grzywna została nałożona wbrew ustawowym zakazom,
- mandat przekraczał dopuszczalną wysokość,
- podstawa prawna została później uznana za niezgodną z Konstytucją lub prawem międzynarodowym.
Co istotne, w większości przypadków wniosek trzeba złożyć w bardzo krótkim terminie – 7 dni od uprawomocnienia się mandatu. Uchylenia dokonuje sąd właściwy dla miejsca nałożenia grzywny.
Dlaczego decyzja o przyjęciu mandatu jest tak ważna?
W praktyce najważniejszy moment całej sprawy następuje jeszcze podczas kontroli. Po podpisaniu mandatu możliwości działania są bardzo ograniczone. Dlatego osoba ukarana powinna świadomie ocenić:
- czy zgadza się z zarzutem,
- czy stan faktyczny jest oczywisty,
- czy istnieją dowody przemawiające na jej korzyść,
- czy chce zakończyć sprawę od razu,
- czy woli bronić swoich racji przed sądem.
Bardzo często dopiero później okazuje się, że kierowca miał argumenty pozwalające podważyć odpowiedzialność, ale przyjęcie mandatu praktycznie zamknęło drogę do obrony.
Choć dla większości z nas otrzymanie mandatu karnego to stresujący moment, należy się wówczas wykazać tzw. „chłodną głową” i przemyśleć, czy na pewno powinniśmy mandat przyjąć.
Podsumowanie
Mandat karny można nałożyć wyłącznie za wykroczenie i co do zasady następuje to podczas interwencji Policji albo innego uprawnionego organu. Kluczowe znaczenie ma jednak fakt, że przyjęcie mandatu powoduje jego prawomocność, którą naprawdę trudno uchylić.
Wbrew popularnym przekonaniom od prawomocnego mandatu nie można się zwyczajnie „odwołać”. Jeżeli ktoś nie zgadza się z zarzutem, powinien odmówić przyjęcia mandatu i bronić swoich racji przed sądem.
Uchylenie mandatu z art. 101 k.p.w. ma charakter wyjątkowy i dotyczy wyłącznie szczególnych sytuacji przewidzianych w ustawie. Mandat to nie wyrok, a odwołanie z art. 101 k.p.w. to nie apelacja – warunki do uchylenia mandatu są zdecydowanie bardziej rygorystyczne.
Pytania i odpowiedzi
Czy mandat można dostać za przestępstwo?
odp. Nie. Mandat karny nakłada się wyłącznie za wykroczenia.
Czy podpisanie mandatu oznacza jego przyjęcie?
odp. Tak. W przypadku mandatu kredytowanego podpis powoduje jego prawomocność.
Czy można odwołać się od mandatu?
odp. Nie istnieje zwykłe odwołanie od prawomocnego mandatu karnego.
Co zrobić, jeśli nie zgadzam się z mandatem?
odp. Należy odmówić jego przyjęcia. Wtedy sprawa może trafić do sądu.
Czy uchylenie mandatu to to samo co odwołanie?
odp. Nie. Uchylenie mandatu jest nadzwyczajnym trybem stosowanym wyłącznie w szczególnych przypadkach wskazanych w art. 101 k.p.w.
Potrzebujesz pomocy?
Jeżeli otrzymałeś mandat karny albo odmówiłeś jego przyjęcia i sprawa trafiła do sądu, warto przeanalizować sytuację z adwokatem. W Serwisie Adwokackim znajdziesz prawników zajmujących się prawem wykroczeń i sprawami drogowymi w różnych miastach w Polsce.
