Poruszamy kwestię ustania wspólności majątkowej małżeńskiej oraz skutków, jakie się z tym wiążą. Otóż, jako że wspólność majątkowa ustawowa opiera się na małżeństwie, to naturalnie podstawową przyczyną jej ustania będzie ustanie samego małżeństwa (albo poprzez śmierć jednego z małżonków, albo przez unieważnienie małżeństwa, albo rzecz jasna poprzez orzeczenie rozwodu). Trzeba jednak podkreślić, że ustanie małżeństwa nie jest jedyną przyczyną ustania wspólności majątkowej. Może to również nastąpić podczas trwania małżeństwa:
- w przypadku orzeczenia separacji,
- ubezwłasnowolnienia jednego z małżonków lub jego upadłości,
- zawarcia przez małżonków umowy znoszącej wspólność, a wprowadzającej rozdzielność majątkową,
- stanowienia przez sąd z ważnych powodów na żądanie jednego z małżonków w miejsce wspólności majątkowej – pełnej rozdzielności.
Gdy ustanie wspólność majątkowa pomiędzy małżonkami majątek „wspólny” istnieje jednak nadal. Ulega on przekształceniu ze wspólności o charakterze bezudziałowym we współwłasność w częściach ułamkowych. Od tej pory małżonkowie mają co do zasady równe udziały w majątku wspólnym. Jednak od tej zasady istnieją istotne wyjątki. Podział majątku jest możliwy dopiero wówczas, gdy ustanie wspólność majątkowa. Sytuacja taka ma miejsce najczęściej, gdy dochodzi do rozwodu. Z chwilą uprawomocnienia się wyroku rozwodowego ustaje zatem wspólność majątkowa i strony mogą wnosić o podział majątku zgromadzonego podczas trwania małżeństwa.
Jak podzielić majątek wspólny?
By dokonać podziału majątku, należy najpierw ustalić, co wchodzi w skład majątku wspólnego, a co należy do majątków osobistych małżonków. Tylko składniki należące do majątku wspólnego małżonków brane są bowiem pod uwagę w trakcie postępowania o podział majątku. Istnieją dwa zasadnicze sposoby podziału majątku wspólnego.
Umowny podział majątku
Pierwszym z nich jest umowny podział – wówczas strony są w stanie dojść do porozumienia w kwestii podziału majątku i istnieje ich wzajemna zgoda w tym zakresie (jeśli w skład majątku wspólnego wchodzi nieruchomość, to umowa taka musi przybrać formę aktu notarialnego).
Sądowy podział majątku wspólnego
Drugim sposobem jest sądowy podział majątku wspólnego. Ma on miejsce wówczas, gdy strony nie są w stanie dojść do porozumienia. Sądowy podział majątku odbywać się w postępowaniu zarówno przed sądem okręgowym (w trakcie postępowania rozwodowego – o ile jednak wniosek o podział majątku nie przyczyni się do nadmiernego opóźniania postępowania), jak i przed sądem rejonowym (w postępowaniu o podział majątku wspólnego). Brak jest w przepisach określenia terminu, którego upływ pozbawiałby strony możliwości domagania się podziału majątku. Nie warto jednak zwlekać z tą decyzją po rozwodzie, gdyż upływ czasu niewątpliwie powoduje trudności dowodowe (np. w zakresie rozliczania nakładów). Dokonując podziału majątku wspólnego, bierze się pod uwagę jego stan z chwili zniesienia wspólności majątkowej, ale wartość z chwili orzekania.
Z przedstawionych powyżej sposobów podziału majątku należy opowiedzieć się za pierwszym z wymienionych.
Podział dokonany poprzez umowę jest niewątpliwie najprostszym i zarazem bezkonfliktowym sposobem podziału majątku wspólnego. Jeśli więc tylko strony są w stanie dojść do porozumienia w tym zakresie, wówczas zaoszczędzą swój czas i pieniądze. Nie będą też musiały przechodzić przez skomplikowaną sprawę sądową.
