Przedmiot postępowania
Sprawa karna dotyczy popełnienia przestępstwa, czyli czynu zabronionego przez prawo, który zagraża społeczeństwu, państwu, innym osobom lub konkretnym, powszechnie uznanym wartościom. Chodzi tu o czyny takie jak kradzież, oszustwo, przemoc, jazda pod wpływem alkoholu czy morderstwo. W sprawach karnych celem jest pociągnięcie sprawcy do odpowiedzialności i ukaranie go za naruszenie porządku prawnego. Uznaje się, iż każdy z czynów zabronionych jest na tyle naganny, że zasługuje na interwencję ze strony aparatu państwowego.
Sprawa cywilna obejmuje konflikty między jednostkami lub podmiotami prawnymi, które mają charakter prywatny. Przedmiotem sporu mogą być kwestie związane z umowami, zobowiązaniami, własnością, spadkami, rozwodami, alimentami itp. Odpowiedzialność cywilna zasadniczo związana może być co najwyżej z obowiązkami majątkowymi. Nikt po zakończeniu sprawy cywilnej nie zostanie skazany na grzywnę czy karę pozbawienia wolności. Celem postępowania cywilnego jest rozwiązanie sporu pomiędzy stronami oraz przywrócenie stanu zgodnego z prawem. W przypadku dochodzenia od innej osoby sum pieniężnych, chodzi zwykle o naprawienie tzw. szkody, a więc poniesionego uszczerbku majątkowego.
Strony postępowania
W sprawach cywilnych stronami są osoby fizyczne lub prawne, które zgłaszają roszczenia lub bronią się przed nimi. Każda ze stron postępowania cywilnego jest równorzędna i samodzielnie broni swoich interesów przed sądem, bez konieczności angażowania organów ścigania, takich jak prokuratura. Co prawda w niektórych sytuacjach organy państwowe mogą pomocniczo uczestniczyć w postępowaniu, jednak jest to wyjątek od ogólnej reguły.
Cel postępowania
Celem sprawy karnej jest ustalenie, czy oskarżony popełnił przestępstwo, a w razie potwierdzenia tego faktu, nałożenie na niego określonej sankcji. Sprawy karne mają na celu ochronę porządku publicznego, przeciwdziałanie przestępczości oraz zapewnienie bezpieczeństwa społeczeństwu.
W sprawach cywilnych chodzi o ochronę praw majątkowych lub niemajątkowych stron, przywrócenie równowagi w relacjach między nimi oraz rozwiązanie konfliktu. Sąd może zasądzić odszkodowanie, zadośćuczynienie lub nakazać wykonanie określonych działań. Zasadniczo postępowanie cywilne ma na celu doprowadzenie do stanu określonego przepisami ustaw materialnych – np. Kodeksu Cywilnego.
Rodzaj odpowiedzialności i sankcje
Odpowiedzialność karna dotyczy czynów uznanych za przestępstwa i może prowadzić do sankcji, takich jak kara pozbawienia wolności, grzywna, ograniczenie wolności, czy inne środki karnoprawnej reakcji opisane w Kodeksie Karnym. Osoba, która otrzymała wyrok skazujący w postępowaniu karnym, uznawana jest za przestępcę. Mogą z tym faktem wiązać się pewne negatywne skutki na przyszłość, nawet po odbyciu całej kary.
Odpowiedzialność cywilna wynika z naruszenia uprawnień prywatnoprawnych, takich jak umowy, zobowiązania czy inne relacje (najczęściej) majątkowe. Sankcje w postępowaniu cywilnym to głównie naprawienie szkody, czyli zapłata odszkodowania, zadośćuczynienie lub inne świadczenia. Sprawy cywilne nie prowadzą do karania jednej ze stron, a jedynie dążą do zrekompensowania poszkodowanemu realnych lub prawdopodobnych strat finansowych.
Podsumowanie
Sprawy karne i cywilne różnią się w wielu kluczowych aspektach – od przedmiotu postępowania, przez odpowiedzialność, po procedury i sankcje. Proces karny ma na celu ukaranie sprawcy przestępstwa i ochronę porządku publicznego, podczas gdy proces cywilny skupia się na rozwiązywaniu konfliktów między jednostkami i przywracaniu równowagi w ich prawach. Znajomość tych różnic jest istotna dla zrozumienia w jakim postępowaniu powinniśmy dochodzić swoich praw.
Źródło zdjęcia: Image by jcomp on Freepik
