Jak działa odstąpienie?
Odstąpienie od umowy o roboty budowlane polega na jednostronnym oświadczeniu jednej ze stron umowy – najczęściej inwestora lub wykonawcy – o zakończeniu stosunku umownego, co skutkuje rozwiązaniem umowy w całości lub części, zależnie od okoliczności. W praktyce może przybrać formę odstąpienia ex tunc (z mocą wsteczną), co powoduje „unieważnienie” umowy od początku i obowiązek zwrotu świadczeń, lub ex nunc (ze skutkiem na przyszłość), gdzie dotychczasowe świadczenia pozostają ważne i podlegają rozliczeniu. Aby odstąpić od umowy, strona musi mieć ku temu konkretną podstawę faktyczną oraz prawną.
Znaczenie dla stron umowy
Możliwość odstąpienia od umowy ma istotne znaczenie praktyczne. Szczególnie ważna jest ona dla inwestora, który może w ten sposób ograniczyć dalsze zobowiązania wobec wykonawcy, np. w razie utraty zaufania do jakości świadczonych usług bądź terminowości realizacji inwestycji. Dla wykonawcy oznacza to jednocześnie możliwość dochodzenia zapłaty za wykonane roboty, nawet jeśli do dalszej realizacji inwestycji nie dojdzie.
Warto przy tym pamiętać, że skuteczność takiego odstąpienia zależy od właściwego sformułowania umowy – szczególnie zapisów dotyczących etapów realizacji, zasad rozliczeń cząstkowych oraz przypadków uzasadniających odstąpienie.
Niepodzielny rezultat – podzielne świadczenie
Zgodnie z najnowszą linią orzeczniczą Sądu Najwyższego, obiekt budowlany jako rezultat umowy o roboty budowlane ma charakter świadczenia niepodzielnego. Oznacza to, że celem umowy jest wykonanie kompletnego dzieła – budynku, drogi, hali produkcyjnej czy innej struktury – a nie jego fragmentu. Jednak, co podkreśla się również w doktrynie, samo świadczenie wykonawcy może być traktowane jako podzielne, jeżeli umowa dopuszcza etapowe wykonywanie i rozliczanie poszczególnych robót budowlanych.
Taka konstrukcja umożliwia rozliczenie się z wykonanych już etapów robót, nawet jeśli z pewnych przyczyn – np. opóźnień, niewłaściwej realizacji lub decyzji inwestora – nie zostaną wykonane dalsze części inwestycji.
Częściowe odstąpienie
Takie rozwiązanie pozwala z jednej strony zakończyć stosunek prawny na przyszłość, gdy np. inwestor nie widzi już możliwości prawidłowej realizacji całości umowy, a z drugiej pozwala na normalne rozliczenie dotychczas wykonanych robót budowlanych, które nie budzą wątpliwości co do zgodności z regułami sztuki.
Podsumowanie
Częściowe odstąpienie od umowy o roboty budowlane, choć nie wyrażone expressis verbis w przepisach kodeksu cywilnego, znajduje swoje oparcie w orzecznictwie i w konstrukcji prawnej świadczenia podzielnego. Stanowi ono użyteczne narzędzie ochrony interesów stron – pozwalając na elastyczne zakończenie współpracy bez konieczności unieważniania całej umowy. W obliczu rosnącej liczby sporów budowlanych, znajomość tej instytucji staje się coraz bardziej istotna. Z pewnością, jeśli roboty budowlane już wykonane nie są obarczone istotnymi wadami, warto w pierwszej kolejności dokonać odstąpienia na przyszłość, a nie unieważniać całego stosunku prawnego.
Źródło zdjęcia: Freepik.com
