Najczęściej zadawane pytania dotyczące kosztów zastępstwa procesowego:
- Ile wynoszą koszty zastępstwa procesowego?
- Kto jest zobowiązany do ich pokrycia?
- Czy są sytuacje, w których ich się nie zasądza?
- Od czego zależy ich wysokość?
- Kiedy sąd orzeka o ich zwrocie?
Poniżej odpowiedzi na te pytania.
Kto pokrywa koszty zastępstwa procesowego?
Decydujące znaczenie ma tu wynik sprawy – zazwyczaj przegrywający ponosi zarówno swoje koszty, jak i te poniesione przez stronę przeciwną. Ma to zrekompensować wygranej stronie wydatki na pomoc prawną. Istnieją jednak wyjątki – w szczególnych przypadkach sąd może rozdzielić koszty pomiędzy strony albo odstąpić od ich zasądzenia.
Kiedy koszty nie przysługują?
Kosztów nie zasądza się m.in. wtedy, gdy pozwany ureguluje należność w trakcie procesu, a powód wycofa sprawę – wówczas nie ma obowiązku zwrotu kosztów jego pełnomocnika. Zgodnie z art. 102 Kodeksu postępowania cywilnego, sąd może także – w wyjątkowych okolicznościach – ograniczyć albo całkowicie wyłączyć obowiązek zwrotu kosztów przez stronę przegrywającą.
Od czego zależy wysokość kosztów zastępstwa?
Koszty zależne są przede wszystkim od wartości sporu oraz złożoności sprawy. Kluczowe znaczenie ma zakres pracy prawnika: czas przygotowań, liczba rozpraw, próby polubownego zakończenia sporu, analiza dowodów czy konieczność uzyskania opinii ekspertów. Dodatkowo sąd ocenia wkład pełnomocnika w wyjaśnienie istotnych faktów oraz skomplikowanych zagadnień prawnych.
Przykładowe stawki kosztów zastępstwa w 2025 roku
Stawki minimalne określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 2015 roku (z późn. zm.). Poniżej kilka przykładów:
Sprawy cywilne (stawki wg wartości przedmiotu sporu):
- do 500 zł – 90 zł
- 500–1500 zł – 270 zł
- 1500–5000 zł – 900 zł
- 5000–10 000 zł – 1800 zł
- 10 000–50 000 zł – 3600 zł
- 50 000–200 000 zł – 5400 zł
- 200 000–2 000 000 zł – 10 800 zł
- 2 000 000–5 000 000 zł – 15 000 zł
- powyżej 5 000 000 zł – 25 000 zł
Sprawy rodzinne i opiekuńcze:
- rozwód, unieważnienie małżeństwa – 720 zł
- stwierdzenie istnienia lub nieistnienia małżeństwa – 720 zł
- przysposobienie – 360 zł
- pozbawienie, ograniczenie, zawieszenie lub przywrócenie władzy rodzicielskiej – 240 zł
- ustalenie ojcostwa – 480 zł
- alimenty – 120 zł
Sprawy karne:
- dochodzenie – 360 zł
- śledztwo – 600 zł
- postępowanie wyjaśniające w sprawach o wykroczenia – 180 zł
- obrona przed sądem rejonowym – 720 zł
- obrona przed sądem okręgowym oraz Sądem Najwyższym – 1200 zł
Sprawy administracyjne:
- I instancja – 480 zł
- II instancja – 720 zł
- NSA – 1200 zł
Warto pamiętać, że są to kwoty minimalne – rzeczywiste honorarium może być wyższe, np. ze względu na skomplikowanie sprawy lub czasochłonność.
Przykład:
- W przypadku uznania powództwa w całości tj. wygranej powoda w sprawie, gdzie wartość przedmiotu sporu wynosi 20 000 zł, sąd, jeżeli powód zgłosi taki wniosek, zasądzi od pozwanego (strona przegrywająca proces), na rzecz powoda (strona wygrywająca proces) kwotę 3600 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego.
- W przypadku oddalenia powództwa w całości tj. przegranej powoda w sprawie, gdzie wartość przedmiotu sporu wynosi 20 000 zł, sąd, jeżeli pozwany zgłosi taki wniosek, zasądzi od powoda (strona przegrywająca proces), na rzecz pozwanego (strona wygrywająca proces) kwotę 3600 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego.
Kiedy sąd zasądza koszty?
Sąd decyduje o kosztach na końcu postępowania, w wyroku lub postanowieniu kończącym sprawę.
Podsumowanie
W 2025 roku koszty zastępstwa procesowego są zróżnicowane w zależności od rodzaju sprawy i jej charakteru. Choć rozporządzenie wskazuje minimalne stawki, wynagrodzenie pełnomocnika może być wyższe, jeśli uzasadnia to trudność sprawy, czas jej prowadzenia, wymagane kompetencje czy ograniczenie możliwości prowadzenia innych spraw w tym czasie.
Źródło zdjęcia: Freepik.com
