Podstawy prawne i przesłanki zmiany wynagrodzenia ryczałtowego
- po zawarciu umowy zaszły nieprzewidziane okoliczności, których nie można było przewidzieć w chwili jej podpisania;
- skutki tych okoliczności były na tyle poważne, że wykonanie umowy groziłoby wykonawcy rażącą stratą.
Powyższe przepisy znajdują zastosowanie w sytuacjach, gdy trudności są obiektywne i istotne, a nie wynikają z zaniedbań czy złego zarządzania wykonawcy albo braku odpowiedniej wyceny. Przesłanki te są interpretowane ściśle, aby chronić równowagę interesów stron umowy.
Przykłady sytuacji uprawniających do żądania podwyższenia wynagrodzenia
W praktyce najczęstsze przyczyny umożliwiające zmianę wynagrodzenia ryczałtowego obejmują:
a) Znaczny wzrost cen materiałów i usług
b) Zmiany regulacji prawnych
c) Nadzwyczajne zdarzenia losowe
Katastrofy naturalne, wojny, pandemie czy inne nieprzewidziane zdarzenia, które komplikują realizację umowy i podnoszą koszty.
d) Niewłaściwe dane dostarczone przez inwestora
Jeżeli dane projektowe, dokumentacja techniczna lub inne materiały dostarczone przez inwestora okazały się błędne, a ich korekta wiąże się z dodatkowymi kosztami.
Sposób dochodzenia roszczenia
Aby skutecznie dochodzić podwyższenia wynagrodzenia, wykonawca powinien:
- Zgłosić roszczenie niezwłocznie po wystąpieniu nieprzewidzianych okoliczności, przedstawiając dowody na ich wystąpienie oraz ich wpływ na koszty.
- Przedłożyć szczegółową kalkulację kosztów, wskazując różnicę między pierwotnym wynagrodzeniem a kosztami wynikającymi z nowych okoliczności.
- Podjąć negocjacje z inwestorem/zamawiającym, próbując osiągnąć kompromisowe rozwiązanie.
- Skierować sprawę przed sąd powszechny, w razie braku porozumienia. Będzie mógł on podwyższyć wynagrodzenie lub rozwiązać umowę.
Ograniczenia w podnoszeniu wynagrodzenia
- Ryzyko gospodarcze wykonawcy: Wykonawca musi udowodnić, że okoliczności nie były możliwe do przewidzenia w chwili zawierania umowy. Jeśli wynagrodzenie ryczałtowe obejmowało ryzyko takich zmian, roszczenie może zostać oddalone.
- Rażąca strata: jeżeli w danym stanie faktycznym dochodzi wyłącznie do ograniczenia zysku, to nie zajdą ustawowe przesłanki podwyższenia wynagrodzenia ryczałtowego.
- Umowne ograniczenia: Strony mogą w umowie wyłączyć możliwość podwyższenia wynagrodzenia ryczałtowego, co dodatkowo ogranicza prawa wykonawcy.
Znaczenie praktyczne i orzecznictwo
Polskie sądy, rozpatrując spory dotyczące podwyższenia wynagrodzenia ryczałtowego, wymagają szczegółowych dowodów na nieprzewidywalność okoliczności oraz ich wpływ na koszty. Na przykład, w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 2019 r. (sygn. akt IV CSK 478/18) podkreślono, że wykonawca musi wykazać, iż jego działanie nie mogło zostać przewidziane na etapie negocjacji umowy.
Podsumowanie
Możliwość żądania podniesienia wynagrodzenia ryczałtowego stanowi zabezpieczenie wykonawcy przed wyjątkowymi i nieprzewidzianymi trudnościami. Zasadą jest stałość wynagrodzenia ryczałtowego, jednakże nie jest to zasada bez wyjątków. Przepisy mają na celu zachowanie równowagi między stronami umowy i ochronę interesów inwestora. Dlatego każda sprawa wymaga indywidualnej analizy pod kątem przepisów prawa, zapisów umowy oraz stanu faktycznego. Niewątpliwe znaczenie będzie miał także status inwestora, który może być zarówno przedsiębiorcą, jak i konsumentem.
Źródło zdjęcia: Image by freepik
