Podstawa prawna i charakter umowy o dzieło
Umowa o dzieło, regulowana przepisami Kodeksu Cywilnego (art. 627–646 KC), charakteryzuje się tym, że jej przedmiotem jest osiągnięcie konkretnego rezultatu – na przykład wykonanie projektu graficznego, remont mieszkania czy stworzenie aplikacji komputerowej. Strony ustalają w niej m.in. termin wykonania, wynagrodzenie oraz specyfikację dzieła. W sytuacji, gdy wykonawca nie zrealizuje dzieła zgodnie z umową, dochodzenie roszczeń opiera się na zasadach ogólnej odpowiedzialności kontraktowej (art. 471 k.c.) oraz przepisach o rękojmi za wady dzieła (art. 556 i nast. KC).
Wykazanie niewykonania zobowiązania
Aby skutecznie dochodzić roszczeń na zasadach odpowiedzialności kontraktowej, zamawiający musi udowodnić kilka istotnych elementów:
- Niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy: Kluczowe jest wykazanie, że dzieło zostało wykonane niezgodnie z umową – czy to w całości (niewykonanie) lub w części (nienależyte wykonanie). Może to dotyczyć m.in. niezgodności z projektem, niskiej jakości materiałów, błędów konstrukcyjnych lub innych uchybień.
- Powstanie szkody: Zamawiający powinien przedstawić dowody na istnienie szkody finansowej, która wynika z niewykonania zobowiązania. Może to być koszt koniecznych napraw, obniżona wartość wykonanej pracy czy utracone korzyści wynikające z opóźnień.
- Związek przyczynowy: Istotne jest udowodnienie, że szkoda była bezpośrednio spowodowana niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem dzieła przez wykonawcę. Brak takiego związku może skutkować oddaleniem roszczenia.
Środki dowodowe
Skuteczne dochodzenie roszczeń wymaga zgromadzenia solidnych dowodów. Należą do nich:
- Umowa oraz wszelkie aneksy i ustalenia: Dokumentacja umowna stanowi fundament roszczenia. Ważne są szczegółowe zapisy dotyczące specyfikacji dzieła, terminów, jakości wykonania oraz warunków rozliczenia.
- Rzeczoznawcy i opinie biegłych: W wielu sprawach pomocna jest opinia eksperta, który oceni, czy dzieło zostało wykonane zgodnie z zasadami wiedzy technicznej. Raport biegłego może jednoznacznie wykazać wady wykonania i oszacować koszty naprawy.
- Dokumentacja fotograficzna i wideo: Zdjęcia lub nagrania dokumentujące stan dzieła w trakcie i po zakończeniu prac mogą być bardzo pomocne przy ustalaniu, czy wykonanie było wadliwe.
- Korespondencja i protokoły odbioru: Wymiana maili, notatki ze spotkań oraz protokoły odbioru prac dostarczają informacji o przebiegu realizacji dzieła oraz ewentualnych uwagach zamawiającego.
Dostępne roszczenia
Każdy poszkodowany w stosunku umownym ma możliwość dochodzenia roszczeń na zasadach ogólnych (art. 471 KC) oraz na podstawie reklamacji (art. 556 KC i nast. w zw. z art. 638 KC). Są to odmienne, niewykluczające się wzajemnie metody, które mogą przynieść różne skutki dla poszkodowanego.
Przede wszystkim w przypadku żądania naprawienia szkody na zasadach ogólnych zasadą jest konieczność wykazania niewłaściwego wykonania umowy, wykazania szkody, a także wykazania związku przyczynowo skutkowego pomiędzy niewykonaniem umowy oraz powstaniem szkody (opisane szerzej we wcześniejszych podtytułach). Ciężar dowodowy jest po stronie poszkodowanego, a więc musi on dysponować odpowiednim materiałem umożliwiającym mu dowiedzenie swoich twierdzeń. W tym przypadku wysokość odszkodowania nie jest w żaden sposób ograniczona wartością wynagrodzenia czy ceny dzieła. W wielu przypadkach realnie poniesiona szkoda może znacznie przekraczać pierwotne wynagrodzenie.
W przypadku reklamacji ścieżka dochodzenia odszkodowania jest uproszczona. Ciężar dowodowy pozostaje niejako zdjęty z poszkodowanego, gdyż generalna odpowiedzialność wykonawcy wynika z samego faktu, że dzieło jest obarczone wadą. Niewłaściwe wykonanie umowy oraz związek przyczynowo skutkowy pozostają niejako odsunięte na drugi plan. Celem istnienia instytucji reklamacji jest właśnie nadanie zamawiającym (kupującym) uproszczonego środka ochrony. Katalog dostępnych uprawnień jest ściśle podporządkowany przypisom regulującym rękojmie w Kodeksie Cywilnym i zamyka się w naprawie dzieła, wymianie, obniżeniu ceny lub odstąpieniu od umowy. Odszkodowanie w przypadku złożenia reklamacji nie przewyższy więc ceny zapłaconej przez poszkodowanego.
Podsumowanie
Poszkodowany w wyniku niewykonania lub nieprawidłowego wykonania umowy o dzieło dysponuje kilkoma środkami ochrony prawnej. Kluczowe jest wybranie odpowiedniego z nich do swojej sytuacji oraz potrzeb. Niezależnie od wybranej przez poszkodowanego ścieżki, niezwykle istotne jest zgromadzenie odpowiedniego materiału dowodowego. Bez tego elementu, skuteczne dochodzenie odszkodowania może okazać się mocno utrudnione.
Źródło zdjęcia: Image by wayhomestudio on Freepik
